Η προσπάθεια να καταγραφούν τα ονόματα, κυριολεκτικά ή μεταφορικά, του κρητικού ιδιώματος απέδωσε έναν αρκετά μακρύ κατάλογο
Για άνδρες:
αγγούρι, το
αποκουμπιστήρι, το
απαυτένη, η
απαυτή, η
αποτέθοια, η
βίλλος, ο
γκλαμπουντάνα, η
εργαλείο, το
καμπανός, ο
κοκόνα, η
κόκορας, ο
κοπανιστήρι, το
κουκί, το[2]
κουκουμιστήρι, το
κουλό, το
κουλούκι, το
κουμπούρα, η
κουμπούρι, το
κρέας[3] , το
κωλί, το
κώλος, ο
μαρκούτσι, το
μάτσα, η
ματσόλα, η[4]
ματσούκι, το
μπάμια, η[5]
μπαμιές, ο[6]
μπαϊλού, η
μπίκος, ο
μπικωτή, η
μπιστόλα, η
μπιτσάκος, ο
μπούτσος, ο
μπροστινός, ο
νεύρο, το
ξερή, η
οριά, η
παλαμίδα, η
παλούκι, το
πανιστής, ο[7]
παντέρμη, η
παπάς, ο
πεδούλι, το[8]
πετεινός, ο
πίρος, ο
πουλάδα, η
πράμα, το
στελιάρι, το
συντριβίδι, το
σφεντύλι, το
σφίχτης, ο
σφόντυλος, ο
τσουτσούνα, η
φύσεκας, ο
φυσέκι, το
φύση, η
χουρμπέτα, η[9]
ψωλή, η
ψώλος, ο
ψωλαρίνα, η
Για παιδιά:
κοκόνα, η
κοκόνι, το
κοκονιό, το
λιλί, το
λιλίδι, το
μπιστολάκι, το
μπιστόλι, το
πουλί, το
τσουτσούνι, το
τσουτσουνιό, το
ψωλιό, το
2 Λέγεται η φράση για παιδιά: «δώσε του να δοκιμάσει, γιατί ζηλεύει και θα πέσει το κουκί ν-του»
3 Σε αγωγή του 1903 κάποιος κατηγορείται γιατί «έδεσε το κρέας του κατηγόρου στο στιβάνι, ενώ αυτός κοιμόταν».
4 το πλαστικό ή ξύλινο σφυρί
5 με μειωτική διάθεση
6 με μειωτική διάθεση
7 κατ’ αναλογία με τον πανιστή, το εργαλείο που χρησιμοποιείται για τον καθαρισμό του ξυλόφουρνου.
8 Κατά λέξη σημαίνει πόσθη
9 Καταγράφηκε στα Βορίζα Καινουργίου
πηγή: Κρητικά Αξεμούριστα -Ανδρέας Λενακάκης
