
Χελιδονίσματα Κρήτης
(Κάλαντα της Άνοιξης)
Ο Μάρτης ήρθε με χαρές και με δροσιές γεμάτος,
όλα τα έχνη τα κακά να μη φανή η φανιά ντως,
όξω ψύλλοι και κοργοί, όφιδες και μποντικοί
κολισαύρες και λιακόνια,
όξω απού τ΄ αφεντικού το στρώμα.
Το χελιδόνι νάρχεται , στο σπίτι να φωλεύγει,
και να του δίδετε θροφή να παίρνει να μισέβγει
να πηαίνει εις την έρημο, να είναι φορτωμένο,
να τρώει να ευφραίνεται κι αυτό το βλοημένο
δώτε και μας τον κόπο μας, ό,τι είναι ο ορισμός σας
και ο Χριστός μας πάντοτε να είναι ο βοηθός σας,
χρόνους πολλούς να ζήσετε, πάντα ευτυχισμένοι
σωματικά και ψυχικά να είστε ευτυχισμένοι .
Στα πρώτα βυζαντινά χρόνια, το “ελληνικό” έθιμο της χελιδόνας θεωρήθηκε ειδωλολατρικό και στην αρχή απαγορεύτηκε από την εκκλησία Παρ’ όλα αυτά όμως τα παιδιά συνέχιζαν να τραγουδούν τον ερχομό της Άνοιξης και έτσι το έθιμο διατηρήθηκε όπως ακριβώς και στην αρχαιότητα.
Σε κάθε μεριά της Ελλάδας, τα παιδιά ξεχύνονταν στους δρόμους για να καλωσορίσουν τα χελιδόνια τους, τους αγγελιοφόρους της Άνοιξης.
Κρατούσαν στα χέρια τους ένα ξύλινο χελιδόνι και του κρεμούσαν στο λαιμό κουδουνάκια .
Πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και έλεγαν τα “χελιδονίσματα” ενώ τα κουδουνάκια συνόδευαν το τραγούδι τους
Το τέλος του Χειμώνα και τον ερχομό των χελιδονιών γιόρταζαν τα παιδιά από την αρχαιότητα με τα “χελιδονίσματα”.
Ο συγγραφέας Αθηναίος (2ος αιώνας μ.Χ.) έχει διασώσει ένα “χελιδόνισμα” που τραγουδούσαν τα παιδιά στη Ρόδο. Κρατώντας ένα ομοίωμα χελιδονιού, τριγύριζαν στην πόλη και ζητούσαν φιλέματα.
| ἦλθ᾽ ἦλθε χελιδών καλὰς ὥρας ἄγουσα, καλοὺς ἐνιαυτούς, ἐπὶ γαστέρα λευκά, ἐπὶ νῶτα μέλαινα. παλάθαν σὺ προκύκλει ἐκ πίονος οἴκου οἴνου τε δέπαστρον τυροῦ τε κάνυστρον· καὶ πύρνα χελιδών καὶ λεκιθίταν οὐκ ἀπωθεῖται· πότερ᾽ ἀπίωμες ἢ λαβώμεθα; εἰ μέν τι δώσεις· εἰ δὲ μή, οὐκ ἐάσομες· ἢ τὰν θύραν φέρωμες ἢ τὸ ὑπέρθυρον ἢ τὰν γυναῖκα τὰν ἔσω καθημέναν· μικρὰ μέν ἐστι, ῥᾳδίως νιν οἴσομες. ἂν δὴ τι φέρῃς, μέγα δή τι φέροις· ἄνοιγ᾽ ἄνοιγε τὰν θύραν χελιδόνι· οὐ γὰρ γέροντές ἐσμεν, ἀλλὰ παιδία. Page, Poetae Melici Graeci 848 |
|
| Μετάφραση: Μ. Ζ. Κοπιδάκης
Ήλθε το χελιδόνι ήλθε φέρνει τις καλοκαιριές και χαρούμενες χρονιές, κάτασπρη έχει την κοιλιά, μαύρη την ουρά. Ρίξε συκοπιταρίδα από το αρχοντικό σου, φέρε κύπελλο κρασί και κανίστρι με τυρί. Και το ξεροκόμματο, μα και το αυγόψωμο αγαπά το χελιδόνι. Να του δίνουμε ή θα καλοχεριστούμε; Αν μας δώσεις -Αν μας αρνηθείς, ησυχία δεν θα βρεις ή θα αρπάξουμε την πόρτα ή τ᾽ ανώφλι της ή τη νοικοκυρά που ᾽ναι μες στο σπίτι· είναι μικροκαμωμένη, εύκολα σηκώνεται. Αν θα μας φιλοδωρήσεις, να ᾽ναι κάτι που αξίζει. Άνοιγε, άνοιγε τη θύρα στα χελιδονάκια· δεν είμαστε δα γέροι, είμαστε παιδιά.
Στα νεότερα χρόνια τα παιδιά τραγουδούν τα σύγχρονα χελιδονίσματα σε διάφορες παραλλαγές ανάλογα με την περιοχή.
Ηρθε ήρθε η χελιδόνα
ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ Το Μάη λαλούν οι πέρδικες , ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ Χελιδόνιν έρχεται, ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ Ηρθε πάλι η Χελιδόνα , ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ Χελιδόνα έρχεται ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ Χελιδόνι μου γοργό , ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Μάρτης μας ήρθε,καλώς μας ήρθε ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ ΣΑΜΟΥ (1o) Δόνι, χελιδόνι ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ ΣΑΜΟΥ (2o) Το χελιδόνι το πουλί ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ ΡΟΔΟΥ Το χελιδόνιμ πέπεται ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ Ηρθε, ήρθε χελιδόνα, ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ Xελιδόνα έρχεται ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑ ΡΟΔΟΥ Ήρθε, ήρθε χελιδόνα, |
|
Επιμέλεια: Ζωή Παπαδάκη







