Είναι εκπληκτικό το πώς μπορείς να αποτυπώσεις την τοπική σου ιστορία περιληπτικά, δίνοντας την ευκαιρία για ένα σύντομο και συνάμα μεστό ταξίδι σε πράγματα που δε διδάσκονται στις σχολικές αίθουσες και πολλοί δεν τα γνωρίζουν ή τα έχουν απλώς ακουστά.
Ο λόγος για το πρώτο μέρος της εξαιρετικής εργασίας που παρουσιάστηκε πρόσφατα στο χώρο της Σχολής Χωροφυλακής από τους μαθητές της ΣΤ΄ τάξης του 5ου δημοτικού σχολείου Ρεθύμνου και τους δασκάλους Νίκο Δερεδάκη και Γιώργο Αντωνίου, σχετικά με την ιστορία του μέρους, με αφορμή και το σχετικό εγχειρίδιο που επιμελήθηκαν (Αστυνομική Σχολή Ρεθύμνου: Από την Κρητική Πολιτεία και την Ένωση στο σήμερα). Το πρώτο μέρος αυτό είχε να κάνει με μια περιεκτικότατη αναδρομή στην ιστορία όλης της Κρήτης, από την Τουρκοκρατία ως την Ένωση του νησιού μας με την Ελλάδα.
Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ( 1645 – 1669)
-Αφορμή θεωρήθηκε η αιχμαλωσία της Βαλιδέ Σουλτάνας από Ιωαννίτες Ιππότες της Μάλτας .
-Το 1645 μια δύναμη 50.000 Τούρκων, με εκατοντάδες πλοία, αποβιβάστηκε στις ακτές των Χανίων. Οι ελάχιστοι υπερασπιστές αγωνίστηκαν ηρωικά, αλλά παραδόθηκαν στις 22 Αυγούστου 1645.
-Στην πόλη του Ρεθύμνου επιτέθηκαν στα τέλη Σεπτεμβρίου του ίδιου χρόνου και η παράδοση της έγινε στις 13 Νοεμβρίου.
-Αμέσως μετά κινήθηκαν προς το Χάνδακα. Μετά από ένα χρόνο ολόκληρη η ύπαιθρος είχε καταληφθεί.
-Τα τείχη της πόλης άντεξαν για 23 χρόνια. Η κατάσταση, όμως, στο Χάνδακα ήταν απελπιστική. Έτσι ο Φρατζέσκο Μοροζίνι άρχισε διαπραγμάτευση για την παράδοση της πόλης . Η συνθήκη υπογράφτηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 1669.
-Με την άλωση του Χάνδακα ολόκληρη η Κρήτη περιέρχεται στην Τούρκικη κατοχή.
H ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ (1770)
-Το όνομα του ήταν Ιωάννης Βλάχος ή Δασκαλογιάννης, επειδή ήταν και δάσκαλος.
-Πλοιοκτήτης και έμπορος, πήγε στην Τεργέστη, αγόρασε όπλα και εφόδια και επιστρέφοντας στα Σφακιά ξεσήκωσε τους κατοίκους.
-Η έναρξη της επανάστασης έγινε στις 25 Μαρτίου 1770 στην Ανώπολη Σφακίων με αρχηγό τον ίδιο. Οι Τούρκοι αντέδρασαν και με 15.000 στρατό κινήθηκαν εναντίον τους και τους περιόρισαν στα Σφακιά. Οι μάχες διαδέχονταν η μια την άλλη . Οι Ρώσοι δεν φάνηκαν για βοήθεια όπως είχαν υποσχεθεί και οι αγωνιστές μέρα με τη μέρα λιγόστευαν. Ο Δασκαλογιάννης παραδόθηκε για να γλιτώσει ο τόπος από τις σφαγές.
-Το τέλος του ήταν μαρτυρικό στην πλατεία του Ηρακλείου που φέρει το όνομα του.
Η σφραγίδα της Γενικής Διοίκησης της Κρήτης κατά την επανάσταση του 1821
Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 1821 ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ
-Αμέσως μετά των ξεσηκωμό στην Πελοπόννησο, αποφασίστηκε η κήρυξη της επανάστασης τον Απρίλιο του 1821 σε συνέλευση που έγινε στα Σφακιά.
-Τα αντίποινα των Τούρκων ήταν φοβερά. Παρόλα αυτά ο αγώνας συνεχίστηκε, πιστεύοντας ότι το πρώτο ελεύθερο ελληνικό κράτος θα είναι και η Κρήτη.
-Ο Σουλτάνος Μαχμούτ ο Δ’ ζήτησε τη βοήθεια του Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου, δίνοντας του την Κρήτη σ’ αντάλλαγμα. Μαζί με τον Ιμπραήμ που κατευθύνεται στην Πελοπόννησο, φτάνει στη Σούδα και ο Χασάν πασάς.
Το εσωτερικό του Σπηλαίου με τον τύμβο των ηρώων
ΜΕΛΙΔΟΝΙ
-Μετά το θάνατο του Χασάν ανέλαβε αρχιστράτηγος ο Χουσεΐν . Αρχές Οκτωβρίου του 1823 στρατοπέδευσε στο Μελιδόνι.
-Στο σπήλαιο του χωριού είχαν καταφύγει 400 άντρες, γυναίκες και παιδιά. Ο Χουσεΐν πολιόρκησε στενά το σπήλαιο και το κανονιοβολούσε για να τους αναγκάσει να παραδοθούν. Οι πολιορκημένοι γνωρίζοντας ποια θα είναι η τύχη τους πρόβαλλαν όση αντίσταση μπορούσαν. Ο αποκλεισμός διήρκεσε τρεις μήνες.
-Το δράμα των εγκλείστων κορυφώθηκε στις 24 Ιανουαρίου 1824. Ο Χουσεΐν έκλεισε την είσοδο του σπηλαίου με καπνογόνα υλικά, έβαλε φωτιά και από τους καπνούς βρήκαν φρικτό θάνατο και οι 400 αποκλεισμένοι.
ΑΙΓΥΠΤΙΟΚΡΑΤΙΑ (1830-1840)
-Ύστερα από δεκαετή αγώνα και αμέτρητες θυσίες, η επανάσταση των Κρητών τελείωσε χωρίς δικαίωση. Το 1830 η Κρήτη παραχωρήθηκε στον αντιβασιλέα της Αιγύπτου Μεχμέτ Αλή, ως αντάλλαγμα για της υπηρεσίες που πρόσφερε στο Σουλτάνο.
-Η Αιγυπτιακή κατοχή υπήρξε σε πολλά σημεία ευεργετική και βοήθησε το νησί, μ´ ένα πρόγραμμα κοινωφελών έργων, στην ανασυγκρότηση του. Για να γίνουν όμως τα έργα αυτά χρειάστηκαν μεγάλα ποσά, που έπρεπε να συγκεντρωθούν με την αύξηση της φορολογίας .
-Το 1840, μετά από την ήττα του Μεχμέτ Αλή από τους Τούρκους, επανέρχεται η Κρήτη στη σουλτανική κυριαρχία.
Ο Σουλτάνος Απντούλ Μετζίτ Α’, που εξέδωσε το Χάττι Χουαγιούν
ΧΑΤΤΙ ΧΟΥΜΑΓΙΟΥΝ (1856) – ΚΙΝΗΜΑ ΜΑΥΡΟΓΕΝΗ (1858)
Το 1856 ο Σουλτάνος αναγκάστηκε να εκδώσει το Χάττι Χουμαγιούν διάταγμα, με το οποίο παραχωρούσε σημαντικά προνόμια στους χριστιανούς. Οι τουρκικές αρχές στην Κρήτη αρνούνται να το εφαρμόσουν και οι Κρητικοί οδηγούνται στην οργάνωση ενός νέου κινήματος το 1858, γνωστό ως κίνημα του Μαυρογένη από το όνομα του πρωτεργάτη του. Το κίνημα σημείωσε επιτυχία, διότι κατάφεραν να διώξουν τον τύραννο Βελή πασά και να παραχωρηθούν προνόμια θρησκευτικά, διοικητικά και δικαστικά καθώς και τη σύσταση των Δημογεροντιών.
Η ΜΕΓΑΛΗ ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ (1866-69)
-Με αφορμή την επιβολή νέων φόρων, ξέσπασε το 1866 επανάσταση με αίτημα την ένωση του νησιού με την Ελλάδα.
-Το Μάιο του 1866, πληρεξούσιοι από όλο το νησί έστειλαν αναφορά στον Σουλτάνο και του ζητούσαν την επαναφορά προνομίων που είχαν καταργηθεί μετά το 1858 καθώς και την κατάργηση κάποιων φόρων. Την αρνητική απάντηση της Πύλης ακολούθησε η κήρυξη της ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα.
-Κορυφαίο γεγονός της επανάστασης υπήρξε το ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου. Πρόεδρος της επαναστατικής επιτροπής του Ρεθύμνου είχε εκλεγεί ο ηγούμενος της Μονής Γαβριήλ Μαρινάκης. Μέσα στο Αρκάδι είχαν καταφύγει 964 ψυχές. Υπήρχαν 259 οπλισμένοι άντρες, ενώ οι υπόλοιποι ήταν γυναικόπαιδα και ανήμποροι γέροντες.
Ο Μουσταφά Πασάς ξεκίνησε από το Ρέθυμνο με 15.000 στρατό και 30 κανόνια. Στις 8 Νοεμβρίου άρχισε η επίθεση. Παρά τις δυνάμεις τους, οι Τούρκοι δεν κατάφεραν να πατήσουν το μοναστήρι την ίδια ημέρα. Την επόμενη μέρα έφεραν από το Ρέθυμνο το φοβερό για την εποχή του κανόνι «Μπουρμπάδα κουτσαχείλα», κατέρριψαν την δυτική πύλη της μονής από όπου μπήκαν εξαγριωμένοι. Ο δραματικός επίλογος του Αρκαδικού δράματος γράφτηκε στην πυριτιδαποθήκη. Ο Κωστής Γιαμπουδάκης έδωσε φωτιά στο μπαρούτι παρασύροντας στο θάνατο μαζί με τους έγκλειστους Χριστιανούς και πολλούς Τούρκους. Η ηρωική θυσία της μονής Αρκαδίου δημιούργησε συγκλονιστικές εντυπώσεις σε ολόκληρο τον κόσμο.
-Τον Ιανουάριο του 1868 υπογράφηκε ο Οργανικός νόμος, ο οποίος παραχωρούσε μερικά προνόμια στους Χριστιανούς.
Ο ανδριάντας του Κωστή Γιαμπουδάκη στην Πλατεία Τεσσάρων Μαρτύρων
Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1878
Νέα επανάσταση εξερράγη τον Ιανουάριο του 1878. Η κατάρρευση της Τουρκίας στο ρωσοτουρκικό πόλεμο είχε επιπτώσεις και στην εξέλιξη του κρητικού ζητήματος. Η συνθήκη του Αγίου Στεφάνου υποχρέωνε την Τουρκία σε πλήρη εφαρμογή του οργανικού νόμου. Οι Μεγάλες Δυνάμεις επέβαλαν ανακωχή, διαβεβαιώνοντας ότι το κρητικό ζήτημα επρόκειτο να απασχολήσει το συνέδριο του Βερολίνου, που όμως δεν άλλαξε τίποτα. Η Τουρκία αναγκάστηκε να δεχτεί νέες παραχωρήσεις. Έτσι, το Σεπτέμβριο του 1878 υπογράφηκε ο λεγόμενος «χάρτης της Χαλέπας» και επικυρώθηκε αμέσως με σουλτανικό διάταγμα.
Η ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΗΣ ΧΑΛΕΠΑΣ
Σύμφωνα με τους όρους της Σύμβασης, ο γενικός Διοικητής της Κρήτης θα μπορούσε να είναι χριστιανός, τα 2/3 τη γενικής συνέλευσης θα ήταν χριστιανοί, η ελληνική γλώσσα θα αναγνωριζόταν ως η επίσημη γλώσσα της Γενικής Συνέλευσης και των δικαστηρίων και προβλεπόταν η ίδρυση κρητικής χωροφυλακής. Επίσης χορηγήθηκε γενική αμνηστία, απαλλαγή από ορισμένους φόρους, η ίδρυση φιλολογικών συλλόγων και η έκδοση εφημερίδων.
Σημαία της Κρητικής Επανάστασης το 1878
Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1889
Στις εκλογές του 1888 κέρδισε το κόμμα των Ξυπόλυτων, που εξέφραζε φιλελεύθερες τάσεις. Οι Καραβανάδες αντέδρασαν και στη Γενική Συνέλευση του 1889 κατέθεσαν ψήφισμα, με το οποίο κήρυσσαν την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα . Η συνέλευση διαλύθηκε, στελέχη των Καραβανάδων κατέφυγαν στα βουνά και κήρυξαν νέα ένοπλη επανάσταση. Στο νησί κηρύχτηκε στρατιωτικός νόμος και παράλληλα η Τουρκία, με το πρόσχημα ότι κινδύνευαν οι κοινοβουλευτικοί θεσμοί, ανακάλεσε τα προνόμια του Χάρτη της Χαλέπας. Στην Κρήτη επανήλθε η τρομοκρατία και η βαριά φορολογία περασμένων καιρών.
Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1895
-Την περίοδο αυτής της μεγάλης αναρχίας γεννήθηκε η ιδέα ενός καθεστώτος αυτόνομης πολιτείας υπό την επικυριαρχία του σουλτάνου και την προστασία των Μεγάλων Δυνάμεων.
-Οι βιαιότητες του Τούρκικου στοιχείου, με σφαγές και λεηλασίες σ´ όλη την Κρήτη, είχαν δημιουργήσει μεγάλη ένταση. Μπροστά σ’ αυτή την κατάσταση οι Μεγάλες Δυνάμεις επενέβησαν και ανάγκασαν την Τουρκία στην επαναφορά του χάρτη της Χαλέπας, με το δικαίωμα στις Μ. Δυνάμεις επέμβασης για την προστασία του αμάχου πληθυσμού.
-Η επαναστατική Επιτροπή, με πρόεδρο το Μανούσο Κούνδουρο αποδέχτηκε το νέο οργανισμό και η επανάσταση έληξε.
Χριστιανοί Κρήτες, μέλη της Γενικής Συνέλευσης
Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1897-98
-Οι Τούρκοι δεν αποδέχτηκαν το νέο Οργανισμό και αντέδρασαν με βιαιοπραγίες. Στο Ακρωτήρι Χανίων οργανώθηκε Επαναστατικό Στρατόπεδο, με σκοπό την ένωση του νησιού με την Ελλάδα.
-Η Ελλάδα έστειλε εκστρατευτικό σώμα με επικεφαλής τον Τιμολέοντα Βάσσο, ο οποίος αποβιβάστηκε στο Κολυμπάρι, για να καταλάβει το νησί στο όνομα του βασιλιά των Ελλήνων.
-Στις 9 Φεβρουαρίου 1897, ο στόλος των Μ. Δυνάμεων βομβαρδίζει το στρατόπεδο του Ακρωτηρίου. Εκεί διαδραματίστηκε το περιστατικό με τον αγωνιστή Σπύρο Κιαγιαλεδάκη, ο οποίος όταν μια οβίδα κατέρριψε τον ιστό της σημαίας έκανε το σώμα του ιστό.
Ο Μανούσος Κούνδουρος
Η ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ
Τον Αύγουστο του 1898 στο Ηράκλειο οι Τούρκοι, προχώρησαν σε άγριες σφαγές χριστιανών, 17 Άγγλων στρατιωτών, του Πρόξενου της Αγγλίας και πυρπόλησαν το Βρετανικό Προξενείο, με αφορμή τελεσίγραφο των Μ. Δυνάμεων να αποχωρήσουν από το νησί. Ο δρόμος προς την ελευθερία είχε ανοίξει. Στις 2 Νοεμβρίου 1898 και ο τελευταίος Τούρκος στρατιώτης εγκατέλειπε οριστικά το νησί. Ύπατος Αρμοστής της Κρήτης ορίστηκε ο Πρίγκιπας Γεώργιος.
Σπύρος Κιαγιαλεδάκης (Κιαγιαλές)
ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ (1898)
-Στις 9 Δεκεμβρίου 1898 έφτασε στα Χανιά ο Πρίγκιπας Γεώργιος, ως ύπατος Αρμοστής Κρήτης. Οι Μ. Δυνάμεις έθεσαν το νησί υπό την προστασία τους κατά περιφέρεια.
-Τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης του Πρίγκιπα συντελέστηκε πολύ αξιόλογο έργο σε όλους τους τομείς.
– Η διαφωνία τους για τον χειρισμό του θέματός της ένωσης και ο απολυταρχικός τρόπος διακυβέρνησης του Πρίγκιπα οδήγησαν στην οριστική ρήξη με τον Ελευθέριο Βενιζέλο και τον απέλυσε από τη θέση του Συμβούλου.
Ο Πρίγκιπας Γεώργιος, Ύπατος Αρμοστής της Κρήτης
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΘΕΡΙΣΟΥ (1905)
-Ο Ελευθέριος Βενιζέλος στις 10 Μαρτίου 1905 συγκέντρωσε μαζί με τους στενούς του συνεργάτες, Κωνσταντίνο Φούμη και Κωνσταντίνο Μάνο στο Θέρισο των Χανίων περίπου τριακόσιους ένοπλους άνδρες και κήρυξε επαναστατικό κίνημα με κύριο σκοπό την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Πολύ γρήγορα η επανάσταση εξαπλώθηκε σε όλο το νησί. Μόνο η Ρωσία στάθηκε στο πλευρό του Πρίγκιπα και επενέβη στρατιωτικά εναντίον των επαναστατών με κυριότερες μάχες στο Ατσιπόπουλο και στη Γεωργιούπολη.
-Παρά τις εκκλήσεις του Γεωργίου οι επαναστάτες δεν παραδόθηκαν και εκείνος προχώρησε στην επιβολή στρατιωτικού νόμου. Μετά από διαπραγματεύσεις με τους εκπροσώπους των Μ. Δυνάμεων κατέληξαν στις 15 Νοεμβρίου 1905 στον τερματισμό της επανάστασης.
-Διεθνής Εξεταστική Επιτροπή που συστάθηκε πρότεινε την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, γεγονός που δεν έγινε δεκτό από τις Μ. Δυνάμεις. Ο Πρίγκιπας Γεώργιος, μετά τις τελευταίες εξελίξεις παραιτήθηκε και αναχώρησε από την Κρήτη το Σεπτέμβρη του 1906.
Η σημαία της Κρητικής Πολιτείας
ΑΡΜΟΣΤΕΙΑ ΑΛ. ΖΑΙΜΗ (1906-1908)
Ο Βασιλιάς των Ελλήνων διόρισε στις 18 Σεπτεμβρίου1906 νέο Ύπατο Αρμοστή τον Αλέξανδρο Ζαΐμη. Η Β’ Συντακτική Συνέλευση προχώρησε στην ψήφιση νέου δημοκρατικού Συντάγματος. Στη νέα κυβέρνηση ο Ελευθέριος Βενιζέλος συμμετείχε ως Σύμβουλος Δικαιοσύνης και Εξωτερικών. Γρήγορα η Κρήτη μπήκε σε τροχιά προόδου. Επίσης μειώθηκε ο πιεστικός έλεγχος των Μ. Δυνάμεων. Η συγκρότηση της κρητικής Πολιτοφυλακής, με Έλληνες αξιωματικούς, οδήγησε τις Μ. Δυνάμεις να αποσύρουν σταδιακά από τον Ιούλιου του 1907, τα στρατεύματά τους από την Κρήτη.
ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΜΟΣΤΕΙΑΣ
-Μέχρι το 1908 η Κρητική Πολιτεία λειτουργούσε ομαλά, όταν οι εξελίξεις στο χώρο των Βαλκανίων ήρθαν να επηρεάσουν τις κρητικές εξελίξεις.
-Στα Χανιά, στις 25 Σεπτεμβρίου 1908, κηρύχθηκε η κατάργηση της Αρμοστείας και η ένωση με την Ελλάδα. Την επόμενη μέρα, η επίσημη κυβέρνηση της Κρήτης εξέδωσε αντίστοιχο ενωτικό ψήφισμα και η κρητική βουλή, αφού το επικύρωσε, προχώρησε στην κατάργηση της Αρμοστείας και του κρητικού Συντάγματος και στην εισαγωγή του Ελληνικού.
-Ο Ζαΐμης, ο οποίος απουσίαζε από την Κρήτη, δεν επέστρεψε διότι τον Οκτώβριο του 1908 σχηματίστηκε προσωρινή διακομματική κυβέρνηση.
ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΔΙΑΚΟΜΜΑΤΙΚΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος συμμετείχε σε αυτή την κυβέρνηση ως αρμόδιος για τις εξωτερικές υποθέσεις. Οι Μ. Δυνάμεις, αρχικά αντέδρασαν θετικά απέναντι σε αυτές τις εξελίξεις. Μετά όμως από πιέσεις των Νεοτούρκων υποχώρησαν ως προς την επίλυση του Κρητικού Ζητήματος. Μάλιστα, όταν υψώθηκε η ελληνική σημαία στο Φρούριο Φιρκά των Χανίων, διέταξαν αμέσως την υποστολή της. Η ελληνική κυβέρνηση κράτησε παθητική στάση και δεν δέχθηκε την ένωση για να αποφύγει περαιτέρω περιπλοκές. Υπό αυτές τις συνθήκες, τον Αύγουστο του 1909, η προσωρινή διακομματική κυβέρνηση Κρήτης αναγκάστηκε να παραιτηθεί.
Ο ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ
Τον Αύγουστο του 1910 στην Ελλάδα προκηρύχτηκαν εκλογές και ενώ ο Βενιζέλος αρνήθηκε να συμμετάσχει, από το εξωτερικό όπου παρέμενε, οι φίλοι του έθεσαν την υποψηφιότητά του, με αποτέλεσμα να εκλεγεί πρώτος βουλευτής Αττικοβοιωτίας. Επιστρέφοντας στα Χανιά παραιτήθηκε από την Πρωθυπουργία της Κρήτης και αναχώρησε για την Αθήνα, όπου στις 6 Οκτωβρίου του 1910 ανέλαβε τα καθήκοντα του Πρωθυπουργού της Ελλάδας.
ΚΡΗΤΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΟΥΛΗ
Η Κρήτη, μετά την αναχώρηση του Βενιζέλου, διοικείται με το σύστημα των τριμελών Επιτροπών. Το Νοέμβριο 1911 και τον Απρίλιο του 1912 οι Κρήτες βουλευτές επιδιώκουν να εισέλθουν στην ελληνική βουλή, όμως ο Βενιζέλος δεν έκανε δεκτό το αίτημα τους πιστεύοντας ότι δεν βοηθούσε τη λύση του κρητικού ζητήματος. Τελικά, η έκρηξη των Βαλκανικών Πολέμων υπήρξε το καθοριστικό γεγονός, που επέτρεψε την είσοδο τους, την 1η Οκτωβρίου 1912 στο ελληνικό Κοινοβούλιο, μέσα σε ενθουσιώδη ατμόσφαιρα.
Επίσημη έπαρση της ελληνικής σημαίας στο φρούριο Φιρκά, στις 1 Δεκεμβρίου 1913
Η ΕΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Ο Βενιζέλος θέλοντας να παραμείνει το καθεστώς της Κρητικής Πολιτείας, όπως επιθυμούσαν και οι Μ. Δυνάμεις, διόρισε στις 11 Οκτωβρίου 1912 Γενικό Διοικητή Κρήτης το Στέφανο Δραγούμη. Με τη λήξη του Α’ Βαλκανικού Πολέμου ο Σουλτάνος παραιτήθηκε από όλα τα δικαιώματά του στην Κρήτη. Μετά και το Β’ Βαλκανικό Πόλεμο και μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Βουκουρεστίου η Κρήτη παραχωρείται στην Ελλάδα. Την 1η Δεκεμβρίου 1913 κηρύχθηκε η Ένωση σε επίσημη τελετή που πραγματοποιήθηκε στο Φρούριο του Φιρκά Χανίων. Εκεί υψώθηκε η ελληνική σημαία παρουσία του βασιλιά Κωνσταντίνου, του Πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου και κορυφαίων αγωνιστών.
