Στο πλαίσιο του ισπανικού εμφυλίου πολέμου, που ξεκίνησε το καλοκαίρι του 1936 (18 Ιουλίου), όταν ο στρατηγός Φρανθίθκο Φράνκο, ο ‘καουντίγιο’ με τη στήριξη και του στρατηγού Χοσέ Σανγιούργιο, εισέβαλε στο ισπανικό Μαρόκο, ενώ συνέχισε με απόβαση δυνάμεων και στην ηπειρωτική Ισπανία με σκοπό την πραξικοπηματική κατάληψη της εξουσίας. Την περίοδο εκείνη στην Ισπανία κυβερνούσε η δημοκρατική κυβέρνηση του Γκιρόγκα υπό την προεδρία της Δημοκρατίας τον Μανουέλ Αθάνια.
Τα δύο στρατόπεδα είχαν πλέον διαμορφωθεί. Στο στρατόπεδο των εθνικιστών-πραξικοπηματιών ανήκε η συντηρητική δεξιά, το μεγαλύτερο μέρος των στρατιωτικών, η Καθολική Εκκλησία και η νομενκλατούρα των μεγαλοαστών, ενώ στο αντίπαλο στρατόπεδο ανήκαν οι σοσιαλιστές, οι κεντρώοι δημοκρατικοί, οι κομμουνιστές, οι αναρχικοί αλλά και το μεγαλύτερο μέρος του αγροτικού πληθυσμού της ισπανικής υπαίθρου.
Σημαντικό ρόλο ασφαλώς διαδραμάτισαν και οι σύμμαχοι των δύο αντίπαλων στρατοπέδων, με την πλευρά του Φράνκο να ενισχύεται από τη φασιστική Ιταλία και τη ναζιστική Γερμανία, με τον Μουσολίνι να στέλνει 710 πολεμικά αεροπλάνα και 6.000 άντρες με επικεφαλή τον συνταγματάρχη Ρουτζέρο Μπονόμι και τον Χίτλερ περίπου 10.000 στρατό και μικρότερο αριθμό αεροπλάνων από τον Μουσολίνι. Ανάμεσα στις δυνάμεις αυτές συγκαταλεγόταν η θρυλική μοίρα ‘Λεγεώνα Κόνδωρ’ που βομβάρδισε τη Μαδρίτη και άλλες ισπανικές πόλεις με τα στούκας της. Σε δεύτερο χρόνο η ενίσχυση των φρανκικών δυνάμεων έφτασαν κατά προσέγγιση τους 50.000 Ιταλούς, τους 20.000 Πορτογάλους, τους 15.000 Γερμανούς και τους 1.000 Ιρλανδούς.
Από την άλλη πλευρά το στρατόπεδο των δημοκρατικών δυνάμεων έλαβε σημαντική βοήθεια από τη Γαλλία και το κυβερνών ‘Λαϊκό Μέτωπο’ του Λεών Μπλουμ με 30 επανδρωμένα αεροσκάφη και άλλα 230 χωρίς πλήρωμα, από τη Μ. Βρετανία 60 αεροσκάφη και από τις Η.Π.Α. 72, καθώς και άλλα 2.000 επανδρωμένα από τη Σοβιετική Ένωση. Η ομάδα αυτή των εθελοντών με το πολεμικό υλικό και τα αεροσκάφη αποτέλεσαν τις λεγόμενες ‘Διεθνείς Ταξιαρχίες’, οι οποίες τάχθηκαν στο πλευρό των δημοκρατικών της Ισπανίας.
Τον πρώτο χρόνο του πολέμου οι εθνικιστικές δυνάμεις έλεγχαν πλέον τη Σεβίλλη, τις Βαλεαρίδες νήσους, το Μπούργκος, το Τολέδο, τη Γρανάδα, το Σαν Σεμπάστιαν και τη Σαραγόσα, ενώ οι δυνάμεις των δημοκρατικών είχαν καταφέρει να διατηρήσουν τον έλεγχο της Καταλονίας με τη Βαρκελώνη, τη Βαλένθια, τη Χιχόν, την Αλμέρια και την πρωτεύουσα Μαδρίτη.
Στις 26 Απριλίου του 1937, στο πλαίσιο της εκστρατείας για την κατάληψη του βόρειου τμήματος της χώρας, γερμανικά βομβαρδιστικά της μοίρας ‘Λεγεώνα Κόνδωρ’κατέστρεψαν ολοκληρωτικά την Γκερνίκα, την αρχαία θρησκευτική πρωτεύουσα των Βάσκων. Ο απολογισμός ήταν πάνω από 1.700 νεκροί και 700 τραυματίες. Επρόκειτο για ενέργεια που πρόθεση είχε την τρομοκράτηση και τον εκφοβισμό του άμαχου πληθυσμού, ώστε να σταματούσε τη στήριξή του στο δημοκρατικό στρατόπεδο.
Ο διεθνώς καταξιωμένος ζωγράφος, ο Πάμπλο Πικάσο, συντετριμμένος από το γεγονός, εμπνεύστηκε τη ‘Γκερνίκα’, ένα αριστούργημα, το οποίο θεωρήθηκε σύμβολο της φρίκης με οικουμενική διάσταση. Ο επιφανής καλλιτέχνης εξέφραζε τον μετά βδελυγμίας αποτροπιασμό του για τον πόλεμο και τα δεινά που αυτός επέφερε στην ανθρωπότητα. Άλλωστε η δημοκρατική ισπανική κυβέρνηση ζήτησε από το ζωγράφο να την εκπροσωπήσει με το συγκεκριμένο αυτό έργο στη διεθνή έκθεση του Παρισιού το 1937. Η ‘Γκερνίκα’, ως περίλαμπρο έργο τέχνης, μετά από 5 μήνες παραμονή στο Παρίσι, μεταφέρθηκε στη Νέα Υόρκη, στο τοπικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, για να επιστρέψει στην Ισπανία μετά το θάνατο του Φράνκο.
Έκτοτε η ‘Γκερνίκα’ είναι σημείο αναφοράς και αναπόσπαστο κομμάτι του ισπανικού εμφυλίου πολέμου καθώς ήταν ένα έργο με ιστορικές, πολιτικές και ιδεολογικές αναφορές. Ήταν μια έκφραση άρνησης του φασισμού αλλά και του πολέμου. Συνοπτικά στον πίνακα αυτό αποτυπώνονται αν8ρώπινες μορφές σε κατάσταση φόβου, πανικού, απελπισίας και τάσης φυγής. Αποτυπώνεται τέλος ο παροξυσμός της καταστροφής και η προβολή των υπευθύνων μέσω του αντίκτυπου που προκάλεσαν καθώς απουσιάζουν από το έργο.
ΠΗΓΕΣ: 1936- Ελλάδα και Ισπανία. «Γκερνίκα: ιστοριογραφία και τέχνη», Αντώνης Ν. Ζαχαρέας, επιμ. Δημήτρης Ε. Φιλιππής, συλλογικό έργο-Πρακτικά Ημερίδας, εκδ. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ, 2007
Σύγχρονη Παγκόσμια Ιστορία. Από τον 20ό αιώνα έως σήμερα. Μεσοπόλεμος, δημοκρατίες και ολοκληρωτισμοί, «Ο πόλεμος στην Ισπανία», τόμος 3, εκδ. ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, 2006
πηγή:rouamat.com
