O Συρτός της Κρήτης ή Χανιώτικος Συρτός ή απλά Χανιώτης αποτέλεί τον βασικό χορό στα γλέντια των κρητικών σε όλες τις περιστάσεις. Ιστορικά στοιχεία αναφέρουν ότι οι πρώτες μελωδίες του Συρτού δημιουργήθηκαν από κρήτες που πολεμούσαν υπερ του Βυζαντίου την περίοδο της Άλωσης της Κωσταντινούπολης. Πολύ αργότερα , στη Κίσσαμο του νομού Χανίων, πραγματοποιείται ένα κρητικό γλέντι με βιολάτορα το κισσαμίτη Στέφανο Τραινταφυλλάκη ή Κιώρο.
Μετά από παραγγελιά , ο Κιώρος με το βιολί του έπαιξε τις μελωδίες του Συρτού και κάποιοι συμμετέχοντες στο γλέντι πιάνοντας το χορό, φαίνεται πως χόρεψαν (αυτοσχεδιαστικά) τον κυκλικό χορό της Κρήτης. Ο τελετουργικός χορός συρτός ή χανιώτικος άρχισε να κάνει την εμφάνιση του στην υπόλοιπη Κρήτη κατά την δεκαετία του ’20 με κάποιες παραλλαγές στα βήματα, στο ύφος και στο στυλ. Αλλιώς χορεύουν το συρτό στη Κίσσαμο, στο Ρέθυμνο, στο Ηράκλειο, στη Σητεία. Ονομάζεται Συρτός γιατί τα βήματα είναι σεμνά, συρτά στο έδαφος και Χανιώτικος γιατί πρωτοχορεύτηκε στα Χανιά.
Ο Συρτός έχει δώδεκα κινήσεις, παρόλο που συνηθίζεται να μετράμε 11 βήματα. Χορεύεται κυκλικά, με τα χέρια πιασμένα σε σχήμα W με λυνισμένους αγκώνες. Στη Κρήτη – παλιότερα και τώρα – πάντα ξεκινούν να χορεύουν ανά οικογένεια ή ανά παρέα. Πάντα το χορό τον ξεκινούσε άντρας, ο άρχοντας του σπιτιού, μετά έπιανε η υπόλοιπη οικογένεια και στο τέλος (κουντούρα) ήταν πάλι άντρας.
Ο μπροστινός έχει την ελευθερία κίνησης και τη δυνατότητα να αυτοσχεδιάζει κάνοντας κάποιες παραλλαγές στα βασικά βήματα του χορού βρίσκοντας σε συνεχή επαφή με τη γη, έχει την δυνατότητα του αυθορμητισμού κάνοντας στροφές και τσακίσματα, ενώ τα ταλίμια περιορίζονται στο ελάχιστο. Στη συνέχεια ο πρωτοχορευτής (μπροστινός) καλούσε με μαντήλι την αρχόντισσα του σπιτιού. Η γυναίκα στο χανιώτικο συρτό κάνει την εμφάνιση της δυναμική πιάνοντας συχνά μπροστά. Την διακρίνει η σεμνότητα, η μεγαλοπρέπεια και δίνει το βάρος στη χορευτική της έκφραση.
| Πηγή : Εγκυκλοπαίδεια του Ελληνικού Χορού , Ευρετήριο : E-C402C |
|
-[Βλαστός 1910;, 9] Κρήτη: Χορός των Κυδωνιατών. Παρασήμανση βυζαντινή με τα λόγια “Αχ πουλάκι μου, χανιώτικα τριαντάφυλλα κι άνθη του παραδείσου…”. Ετερος χορός των Κυδωνιατών με τα λόγια “Χανιώτικη πορτοκαλιά πείσματα μη μου κάνεις…”. -[Χατζηδάκις 1910;, 37] Κρήτη: Εις την Κίσσαμον οι βηματισμοί του συρτού γίνονται σταυρωτά και πηδηκτά, οτέ μεν προς τα αριστερά οτέ δε προς τα δεξιά όπως εις τα δισταυρωτά ζάλα του Καστρινού πηδηκτού. -[Σακελαρίου 1940, 32] Κρήτη: Σχήμα βημάτων και μουσική καταγραφή σε 2/4 του Συρτού Χανιώτικου. -[Κουσιάδης 1949, 94] Κρήτη: Περιγραφή βημάτων και παραλλαγών του Χανιώτικου. -[Κουσιάδης 1950;, 70] Κρήτη: Ο Χανιώτικος είναι συρτός χορός και αποτελείται από 11 βήματα. Χορεύεται στις διάφορες επαρχίες με μικροπαραλλαγές, όπως π.χ. εις την Σέλινον, όπου τα τρία πρώτα βήματά του χορεύονται προς τον κύκλον δεξιά, και εις την Κίσσαμον, όπου οι βηματισμοί του γίνονται πηδηχτοί με διασταυρώσεις. -[Κουσιάδης 1953, 61] Κρήτη: Περιγραφή των βημάτων του Χανιώτικου και μουσική καταγραφή σε 2/4. -[Χατζηδάκις 1958, 221] Κρήτη: Ο Συρτός Χανιώτικος έχει 11 βηματισμούς απλοποιούμενους σε 4 δίσημα μουσικά μέτρα. Σε κάθε ένα από τα 3 πρώτα μέτρα περιέχονται δύο γοργά και ένα αργό βήμα, αντίθετα με τους υπόλοιπους ελληνικούς Συρτούς όπου είναι ένα αργό και δύο γοργά. Τα δύο τελευταία βήματα αποτελούν το τσάκισμα. Περιγραφή βημάτων. Στην επαρχία Σελίνου: τρία βήματα εμπρός με το αριστερό μπροστά, τρεις λοξά αριστερά με διασταυρούμενα τα πόδια, τρεις πλάγια δεξιά σταυρωτά, δύο επί τόπου χτυπώντας τα πόδια. Στην επαρχία Κισσάμου τα βήματα αυτά γίνονται σταυρωτά και πηδηχτά, όπως στα δισταυρωτά ζάλα του Καστρινού Πηδηχτού. -[Λαγουδάκης 1960;, 6] Κρήτη: Μουσική καταγραφή του Συρτού Χανιώτικου. -[Παπαχρήστος 1960, 109] Κρήτη: Ο Συρτός Χανιώτικος κυρίως χορεύεται εις την περιφέρειαν Χανίων. Εχει λαβή από τον καρπό με κεκαμμένους τους αγκώνες προς τα άνω. Αποτελείται από 11 βήματα σε 12 χρόνους. Περιγράφονται τα βήματα και παραλλαγές με σχήματα πελμάτων και μουσική καταγραφή σε 2/4. -[Τομπόλης 1966, 160] Κύπρος: Καταγραφή, σε ευρωπαϊκή σημειογραφία, με ρυθμό 2/4, της μελωδίας του χορού Συρτός Χανιώτικος. -[Μπίκος 1969, 86] Περιοχή Χανίων: Χορευταί και χορεύτριαι σχηματίζουν κύκλον ανοικτόν με μέτωπον προς το κέντρον και με το αριστερό πόδι εις προεκβολήν με ελαφράν στήριξιν επί των δακτύλων του. Ρυθμός 4/4. Περιγραφή των βημάτων, σχήμα πελμάτων, λόγια και μουσική του τραγουδιού “Χανιώτικο είναι το νερό, χανιώτικη κι η βρύση…” με τη μουσική του”. -[Στράτου 1970;, αδημ.] Κρήτη: Ο Συρτός ανακαλύφθηκε, κινηματογραφήθηκε και χορεύεται στις παραστάσεις του θεάτρου μας. -[Σπανάκης 1971, 234] Κρήτη: Λέγεται Χανιώτικος Συρτός, χορεύεται όμως σε όλη την Κρήτη, με μικρές μεν διαφορές ως προς τις κινήσεις, με σημαντικές όμως ως προς την μουσική. Υπάρχει π.χ. ο Μελαμπιανός, ο Μπομπιανός κ.ά. οι οποίοι είναι παραλλαγές του χορού αυτού. Μικτός, σε κύκλο, το αριστερό πόδι αρχικά σε προεκβολή, κράτημα Καλαματιανού. Τα βήματα είναι 11, εκ των οποίων το τελευταίον εκτελείται εις δύο χρόνους. Περιγράφονται τα βήματα με σχήμα πελμάτων, δίνεται μουσική καταγραφή. -[Kaloyanides 1975, 98] Κρήτη: Μέχρι την δεκαετία του 1930 ο Χανιώτικος ήταν γνωστός, ή τουλάχιστον εκτελούνταν, μόνο στην περιφέρεια Χανίων, και είχε λίγες χαρακτηριστικές μελωδίες. Το 1950 όμως ο Χανιώτικος ήταν γνωστός σε όλη την Ελλάδα, με εκατοντάδες μελωδικά θέματα. Αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στον Ανδρέα Ροδινό, που είναι γνωστός σαν η μεγαλύτερη δημιουργική δύναμη στην κρητική μουσική. Ο Χανιώτικος Συρτός έχει δύο βασικούς δομικούς τύπους, τον Χορευτικό Συρτό και τον Παραπονιάρικο Συρτό. Στην σημερινή εποχή χρησιμοποιούνται και οι δύο τύποι στην ίδια παρουσίαση. Η δομή του Χορευτικού Συρτού είναι απλή. Περιλαμβάνει ένα θέμα με 8 μέτρα και μια επωδό των 6 μέτρων. Η παρουσίαση του Χορευτικού Συρτού αρχίζει με το θέμα, που επαναλαμβάνεται δύο φορές. Η επωδός που ακολουθεί επαναλαμβάνεται τρεις φορές, και συμπληρώνει και τονίζει την κατάληξη του θέματος. Το παλιότερο από τα χορευτικά Συρτά λέγεται Πρώτος ή Πρώτος Χανιώτικος Συρτός και είναι ακόμα ο πιο δημοφιλής. Οι Χορευτικοί Συρτοί δεν περιορίζονται σε ένα θέμα. Οι δύο φράσεις του μελωδικού δίστιχου σε έναν Χορευτικό Συρτό μπορούν να έχουν διαφορετική τροπικότητα ή η τροπικότητα να αλλάζει στην μέση της φράσης. Υπάρχουν πολλοί Παραπονιάρικοι Συρτοί, ενώ οι Χορευτικοί Συρτοί είναι λίγοι. -[Metallinos & Schumacker 1972-75, 244] Κρήτη: Περιγραφή των βημάτων του Κρητικού Συρτού ή Χανιώτικου Συρτού. -[Holden & Vouras 1976, 84] Κρήτη: Περιγραφή βημάτων και παραλλαγών, μουσική καταγραφή σε 2/4. Ο Χανιώτικος, δια μέσου του παράγωγου χορού Μισιρλού, είναι ίσως ο πιο γνωστός ελληνικός χορός στον κόσμο. Ο Συρτός Ρόδου είναι μια άλλη παραλλαγή, με τραγούδι σε ρυθμό 7/8. -[Μπουσιώτης 1979, 90] Κρήτη: Περιγραφή βημάτων του Χανιώτικου και σχήμα πελμάτων. -[Στράτου 1979, 61] Κρήτη: Υπάρχουν πολλά είδη συρτών: ο Χανιώτικος, ο Ρεθυμνιώτικος κλπ. -[Petrides 1980, 98] Κρήτη: Το Κρητικό ή Χανιώτικο Συρτό έχει 2σημο μέτρο όπως το στεριανό Συρτό, αλλά τα βήματα δεν έχουν σχέση γιατί βασίζονται σε ρυθμό γρήγορο-γρήγορο-αργό, αντί για αργό-γρήγορο-γρήγορο. Περιγραφή βημάτων, σχήμα πελμάτων με παραλλαγές για στυλ χανιώτικο και Ανατολικής Κρήτης. -[Δήμας 1980;, 137] Χανιά: Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες, με λαβή απ’ τις παλάμες και λυγισμένους τους αγκώνες. Περιγραφή των βασικών βημάτων και παραλλαγών, σχήματα πελμάτων. -[Tatsonas 1981, 72] Κρήτη: Περιγραφή των βημάτων του Συρτού Χανιώτικου και σχήμα με σύμβολα. -[Κόκκινος 1987, 251] Κρήτη: Το μουσικό του μέτρο είναι 2σημο και τα βήματα είναι 12 που ολοκληρώνονται σε 4 μουσικά μέτρα. Περιγραφή βημάτων και σχήμα πελμάτων. -[Λυκεσάς 1993, 184] Κρήτη: Περιγραφή των βημάτων του Συρτού Κρήτης, μουσική καταγραφή (από το βιβλίο του Β. Παπαχρήστου, 1979, 192), σχήμα με πέλματα. -[EMIREGAL 14C 034-70758, Β4] Κρήτη: “Χανιώτικο”. Συρτός χορός. Γ. Ξυλούρης (λύρα). -[FOLKWAYSFE 4467, Α5] Καστέλλι Κρήτης: “Συρτός Καστελλιανός”. Ο Χανιώτικος είναι ο βασικός Συρτός της Κρήτης. Ο Καστελλιανός είναι επίσης μικτός ζευγαρωτός χορός, ημικυκλικός, με έντεκα βήματα, τα τρία εμπρός, τρία στα πλάγια και πέντε πάλι εμπρός. Καταγραφή της μελωδίας σε 2/4. -[LYRICHORDLLST 7293, Β4] Κρήτη: “Συρτός Χανιώτικος”. Εμμανουήλ Φραγκουλιτάκης (σφυροχάβλιο), MichaelKaloyanides (επιμέλεια). Είναι ο Συρτός του λυράρη Ανδρέα Ροδινού. -[PANIVARPA 40238, Α1] Κρήτη: “Χανιώτικος Συρτός”. Ν. Χάρχαλης (τραγούδι, βιολί), Σταύρος Μαυροδημητράκης (λαγούτο). [Α2] “Λουσακιανός Συρτός”, οργανικό. Γ. Μαριανός (βιολί), Γ. Κουτσουρέλης (λαγούτο). [Α3] “Καλλεργιανός Συρτός”. Ν. Σαριδάκης ή Μαύρος (βιολί), Γ. Κουτσουρέλης (λαγούτο). [Α4] “Καραγκιουλές Συρτός”. Σταυρ. Γαλαθιανάκης (βιολί), Δημ. Γαλάνης (λαγούτο), Θεοχ. Τζινευράκης (τραγούδι). [Α5] “Μπαλαμπιανός Συρτός”. Κωνσταντίνος Παπαδάκης ή Ναύτης (βιολί, τραγούδι), Στεφ. Καρεφυλλάκης (λαγούτο). [Α6] “Χανιώτικος Σταφιδιανός, κρητικό τραγούδι”. Γιάννης Μπερνιδάκης ή Μπαξεβάνης (τραγούδι), Στελ. Φουσταλιεράκης (μπουλγαρί), Πολ. Μπερνιδάκης (κιθάρα). [Β1] “Αρμενοχωριανός Συρτός”. Χρ. Κορονιωτάκης (τραγούδι), Γ. Κουτσουρέλης (λαγούτο), Στ. Χρυσίνης (κιθάρα). [Β2] “Νέος Σελινιώτικος Συρτός”. Σκουλογιάννης (τραγούδι), Κ. Παπαδάκης ή Ναύτης (βιολί). -[PANIVARPA 40239, Α1] Κρήτη: “Αποκορωνιώτικος Συρτός”, οργανικό. Ν. Χάρχαλης (βιολί), Στ. Μαυροδημητράκης (λαγούτο). [Α2] “Βατολακιανός Συρτός”. Σκουλογιάννης (τραγούδι), Κ. Παπαδάκης ή Ναύτης (βιολί), Δ. Σημαντηράκης (λαγούτο). [Α3] “Κολυμπαριανός Συρτός”. Θεοχάρης Τζινευράκης (τραγούδι), Ν. Σαριδάκης ή Μαύρος (βιολί), Γ. Κουτσουρέλης (λαγούτο). [Α5] “Συρτός Χαραυγή”. Θεοχάρης Τζινευράκης (τραγούδι), Στρ. Γαλαθιανάκης (βιολί), Δημ. Γαλάνης (λαγούτο). [Β1] “Συρτός Μπαρμπούνι”. Χρ. Κορωνιωτάκης (τραγούδι), Ν. Σαριδάκης ή Μαύρος (βιολί), Γ. Κουτσουρέλης (λαγούτο). [Β4] “Χανιώτικος Συρτός”. Νικ. Σαριδάκης ή Μαύρος (τραγούδι, βιολί), Γ. Κουτσουρέλης (λαγούτο). [Β6] “Φουρνιανός Συρτός”. Στέλιος Κουτσουρέλης (τραγούδι), Γιώργος Κουτσουρέλης (λαγούτο), Ν. Σαριδάκης ή Μαύρος (βιολί). |
| – -.dance-pandect.gr,.topoikaitropoi.gr |
