Το σπηλαιοβάραθρο «Λατσίδα»βρίσκετε 4 χλμ νοτιοδυτικά του χωριού Συκιά, διανοιγμένο σε ένα έντονα καρστικό τοπίο στη θέση Βόιλα Βρύση, που πήρε το όνομα η περιοχή λόγο της παλιάς Οθωμανικής πέτρινης κρήνης, πλαισιωμένης με σειρά από γούρνες , που σύμφωνα με τους ντόπιους, εξυπηρετούσε τις κτηνοτροφικές ανάγκες των βοσκών της περιοχής.
,
Περπατώντας περίπου 1,5 χλμ με τα πόδια από τη θέση Βόιλα Βρύση με κατεύθυνση νοτιοδυτικά, η σπηλαιολογική ομάδα του Φ.ΟΡ.Σ.Σ βρέθηκε στην είσοδο του βαράθρου το οποίο δεν εντοπίζεται εύκολα αν δεν ξέρεις ακριβώς τη θέση του. Χωρίς πρόσβαση για το ευρύ κοινό, αλλά μόνο σε γνώστες του αντικειμένου που έχουν ειδική τεχνική κατάρτιση όσο αφορά τη χρήση σκοινιών.
Οι διαστάσεις του ανοίγματος της εισόδου του είναι μεγάλες, και μετά από 15 μέτρα κάθετης κατάβασης βρίσκεσαι στην αρχή μιας απότομης σάρας που στο τέλος της σε οδηγεί στην μεγάλη ενιαία αίθουσα, όπου κατά τη διάρκεια του χειμώνα συνήθως πλημμυρίζει, σχηματίζοντας μια μεγάλη λίμνη από τα βρόχινα νερά δυσκολεύοντας λίγο τη διέλευση των σπηλαιολόγων.
Το σπήλαιο έχει μία μεγάλη αίθουσα με αρκετά «παραβάν» (μεγάλους καλοσχηματισμένους όγκους ασβεστόλιθου), με μήκος 150μ, πλάτος 50μ, και ύψος 18μ, στα μέγιστα σημεία του, με πλούσιο διάκοσμο, που διακρίνεται για την ομορφιά του και την ποικιλία των σπηλαιοαποθέσεων. Οι ποικιλία σταλαγμιτών και σταλακτιτών από άποψη μορφών και ιδιαίτερα από άποψη ηλικίας το κατατάσσουν ίσως στα ωραιότερα , πλουσιότερα , και παλαιότερα, αλλά λιγότερο γνωστά σπήλαια της Κρήτης.
,
,
,
Μπαίνοντας πιο βαθειά στο εσωτερικό του, υπάρχουν στο πάτωμα μεγάλοι καλοσχηματισμένοι ασβεστολιθικοί όγκοι και μεγάλα κομμάτια σταλακτιτών, που αποσπάστηκαν από την οροφή, και αρκετά από αυτά έχουν ιζηματοποιηθεί στο πάτωμα του σπηλαίου, έντονα ίχνη τεκτονικού συμβάντος, που ομολογούν τη συνέβη κατά το μακρινό παρελθόν στο σπήλαιο.
Αριστερά του σπηλαίου ορθώνονται λευκοί τοίχοι από ασβεστόλιθο που μοιάζει σαν να τους σκάλισε ανθρώπινο χέρι, ενώ κρέμονται από την οροφή λευκοί σταλακτίτες σε διάφορα σχήματα ,και εντυπωσιακές πολύχρωμες κουρτίνες. Μεγάλη εντύπωση προκαλούν οι μεγάλες καλοσχηματισμένες κολόνες που ενώνουν το πάτωμα με την οροφή, αποτέλεσμα της ένωσης σταλακτίτη με σταλαγμίτη.
,
,
Παρατηρώντας το εσωτερικό του διαπιστώνει το μάτι αμέσως ότι η αριστερή πλευρά του σπηλαίου σε σχέση με την δεξιά, δείχνει πολύ πιο πλούσια και σχεδόν ανέπαφη, με ένα επιβλητικά μοναδικό όμορφο και μεγάλο διάκοσμο, χωρίς να μπορείς να βρεις τις κατάλληλες εκείνες λέξεις για να πεις , να περιγράψεις αυτό που βλέπεις, ανεξίτηλο σημάδι του απόλυτου μεγαλείου της φύσης , που δεν σταματάς να το θαυμάζεις όσες φορές και να το βλέπεις, από οποιαδήποτε οπτική γωνία , αναρωτώμενοι πολλές φορές για το πόσο «ποιητική» από άποψη αισθητικής είναι η φύση, συμφωνώντας με το ρητό, «αφήστε τη φύση παρθένα είναι το μόνο θηλυκό που το έχει ανάγκη».
,
,
Όπως και σε όλα τα σπήλαια έτσι και δω η ζωή διείσδυσε στο εσωτερικό του, αναπτύσσοντας μορφές και προσαρμογές που τους επιτρέπουν να επιβιώνουν και να αναπαράγονται σε χώρους αιώνια σκοτεινούς και με ελάχιστη τροφή.
Μέσα στο απόλυτο σκοτάδι και στην απόλυτη ησυχία, τα τρωγλόβια ζώα όπως τα ισόποδα, μυριόποδα, κ.α, όλα μικροσκοπικά, λεπτοκαμωμένα, άχρωμα και τυφλά, σιγοπερπατούν η έρπουν, στις ατελείωτες χαραμάδες του υπεδάφους και των τοιχωμάτων, αναζητώντας τη λιγοστή τροφή και ταίρι για να ζευγαρώσουν.
Κανένα από αυτά δεν μπορεί να ζήσει στο εξωτερικό περιβάλλον, εκτός οικοσυστήματος του σπηλαίου, γιατί δεν αντέχουν τις κλιματικές αλλαγές. Αντιλαμβάνονται το περιβάλλον τους με εξαιρετικά ευαίσθητα απτικά και χημικά αισθητήρια και αντέχουν σε μεγάλες περιόδους ασιτίας.
Τα είδη αυτά έχουν πολύ περιορισμένη γεωγραφική εξάπλωση, που σημαίνει ότι είναι ενδημικά, και σε κάποιες περιπτώσεις έχουμε και στενοενδημικά, δηλαδή ζουν μόνο σε συγκεκριμένα σπήλαια, σχηματίζοντας μικρούς πληθυσμούς και αποτελούν την τρωγλόβια βιοκοινωνία των σπηλαίων.
Επίσης εντύπωση μας έκανε ο αρκετά μεγάλος πληθυσμός ( τρωγλόφιλα) νυχτερίδων, σε σχέση με τις επισκέψεις μας κατά το παρελθόν. Καταφέραμε να ξεχωρίσουμε δύο είδη, την Στεπομυωτίδα (Myotis aurascens) και τον Ρινόλοφο( Rhinolophus blasii). Όλα τα είδη των νυκτερίδων της Ελλάδας προστατεύονται από την Ελληνική και τη διεθνή νομοθεσία, καθώς είναι ιδιαίτερα ευάλωτα είδη με εξειδικευμένες ανάγκες, ενώ οι ρυθμοί αναπαραγωγής τους επιτρέπουν πολύ αργή ανάκαμψη σε περίπτωση μειώσεων στους πληθυσμούς της.
Η εντατική γεωργία, η υπέρμετρη χρήση χημικών εντομοκτόνων και παρασιτοκτόνων, οι αποξηράνσεις υγροτόπων, αλλά και η τουριστική εκμετάλλευση σπηλαίων, είναι ανάμεσα στους σημαντικότερους παράγοντες που ευθύνονται για τις μειώσεις και εξαφανίσεις πληθυσμών. Οι νυχτερίδες αναπαράγονται μια φορά το χρόνο, ζευγαρώνουν το φθινόπωρο και γενούν την άνοιξη, ενώ το χειμώνα πέφτουν σε βαθύ λήθαργο. Είναι σημαντικό να τονίσουμε το πόσο εξελιγμένο είδος είναι η νυκτερίδα σε σχέση με άλλα θηλαστικά και το πόσο ωφέλιμη είναι για τον άνθρωπο, αρκεί να λάβουμε υπόψη μας ότι καταναλώνει περίπου στο 24ωρο 3.500 έντομα, σχεδόν όσο το βάρος της ενώ διαθέτη υπερηχητικό ραντάρ που εκπέμπει 30.000 – 70.000 παλμούς/sec όταν πετά.
Στο βάθος και προς το τέλος της αίθουσας ,το χρώμα του διάκοσμου, ιδιαίτερα του πατώματος γίνεται έντονα μαύρο, προφανώς το νερό κάποτε μετέφερε μέσα από τις σχισμές του πετρώματος στο εσωτερικό του σπηλαίου υπολείμματα καμένης ύλης από πυρκαγιά που είχε ξεσπάσει στη περιοχή πάνω από το σπήλαιο.
Αυτό που επίσης μας εντυπωσίασε ήταν οι διάφορες μορφές που είχαν τα τοιχώματα και οι σταλαγμίτες, κάνοντας την φαντασία μας να οργιάζει, καθώς βλέπαμε να απεικονίζουν πρόσωπα ανθρώπων, αλλά και ξωτικών μορφών, τις οποίες καταφέραμε και αποτυπώσαμε και στις φωτογραφίες μας.
,
Φτάνοντας στο τέλος του σπηλαίου , με τον κατάλληλο φωτισμό από τους φακούς μας, η αίθουσα έμοιαζε από μακριά με μεγάλη αυλαία θεάτρου, και ο διάκοσμος που κρεμόταν από πάνω με τις κουρτίνες του θεάτρου, λες και η φύση έδινε τη δική της παράσταση .
Επισκεφθήκαμε για πρώτη φορά τη Λατσίδα πριν αρκετά χρόνια συνδυάζοντας την εξερεύνηση και τη φωτογράφηση με κάποια ιστορικά γεγονότα που διαδραματίστηκαν στο σπηλαιοβάραθρο, και έκαναν λόγο για τον θάνατο ενός δοσίλογου, συνεργάτη των Γερμανών, και για κάποιον Ιταλό στρατιώτη που τους έριξαν μέσα ντόπιοι από το χωριό.
Η ιστορία αυτή μου επιβεβαιώνετε και από το βιβλίο του κ. Μανώλη Παπαδάκη από τη Τουρλωτή με τίτλο Ιστορικές Αναδρομές 1939- 1945, το οποίο εξιστορεί με κάθε λεπτομέρεια το πώς αναγνώρισαν και συνέλαβαν τον προδότη μέχρι, και την εκτέλεση του στη «Λατσίδα». Η εκτέλεση του δοσίλογου είχε σαν αποτέλεσμα να γλυτώσουν τα γύρω χωριά από τη καταστροφή, καθώς όπως αναφέρει το βιβλίο είχε καταφέρει να αποσπάσει αρκετές σοβαρές πληροφορίες για τον ασύρματο που υπήρχε στη περιοχή και την οργάνωση της αντίστασης των γύρω χωριών, αλλά δεν πρόλαβε να μετάδοση τις πληροφορίες του στους Γερμανούς γιατί οι ντόπιοι κατάφεραν και τον αναγνώρισαν. Να τονίσουμε το πόσο αξιόλογο και αξιόπιστο είναι το βιβλίο του κ Μανώλη Παπαδάκη, καθώς αναφέρετε σε πολύ σημαντικά γεγονότα, από τον πόλεμο, κατοχή, αντίσταση έως και την απελευθέρωση ,τα οποία διαδραματίστηκαν στην ευρύτερη περιοχή της Σητείας και των γύρω χωριών κατά την περίοδο 1939 – 1945. Στο βιβλίο ο συγγραφέας κάνει ιδιαίτερες αναφορές σε ονόματα ανθρώπων και τόπων, που συνέβησαν τα γεγονότα, αποτελώντας σημαντικό αρχείο πληροφοριών και παρακαταθήκης για την νέα γενιά.
Στη συνέχεια της έρευνας που κάναμε για να συλλέξουμε πληροφορίες για τον Ιταλό στρατιώτη, μάθαμε από πρώτο χέρι τι ακριβώς συνέβη και για πιο λόγο οι ντόπιοι θέλησαν να τον ξεφορτωθούν με τέτοιο τρόπο. Για αυτό το περιστατικό μου μίλησαν προσωπικά δυο ηλικιωμένες που ζουν σε κοντινά χωριά και σύμφωνα με τα λεγόμενα τους αυτός και άλλοι δυο Ιταλοί μετά την αποχώρηση του Ιταλικού στρατού από την Κρήτη, έμειναν στο χωριό Συκιά, προσφέροντας εργασία στους κατοίκους του χωριού με αντάλλαγμα τροφή και στέγη. Όσο όμως περνούσε ο καιρός ο ένας από αυτούς είχε γίνει μέθυσος, οξύθυμος, και βίαιος, ενώ είχε στην κατοχή του ακόμα το υπηρεσιακό του όπλο και αρκετά πυρομαχικά, πράγμα το οποίο τον έκανε πολύ επικίνδυνο για την ασφάλεια του χωριού.
Βρίσκοντας οι χωριανοί μια δικαιολογία κατάφεραν και τον οδήγησαν στην ¨Λατσίδα¨, όπου τον έσπρωξαν μέσα, και έτσι απαλλάχτηκαν από αυτόν.
Ο λόγος που ενέργησαν έτσι οι ντόπιοι ήταν προφανώς από ανασφάλεια λόγο του όπλου και των πυρομαχικών που είχε ο Ιταλός ακόμα στην κατοχή του, φοβούμενη να μη συμβεί τίποτα κακό λόγο του οξύθυμου χαρακτήρα του.
Με μια πρόχειρη ματιά στο πάτο του βαράθρου και προς το τέλος της σάρας, καταφέραμε να εντοπίσουμε κάποια ανθρώπινα οστά, ένα μηριαίο, και ένα τμήμα της πυέλου, άλλα και κάποια μικρότερα σπασμένα, τα οποία και τα φωτογραφήσαμε για το αρχείο μας.
Τα οστά που βρέθηκαν στο βάραθρο ίσως ανήκουν στον συνεργάτη των Γερμανών που εκτέλεσαν οι ντόπιοι, γιατί όπως πληροφορηθήκαμε από τους κατοίκους της Συκιάς, μια ομάδα Ιταλών στρατιωτικών μαζί με ένα εκπρόσωπο της Ιταλικής πρεσβείας, επισκέφτηκαν το βάραθρο πριν μερικά χρόνια και μάζεψαν τα οστά.
,
Tο τμήμα σπηλαιολογίας του Φυσιολατρικού Ορειβατικού Συλλόγου Σητείας ξεκίνησε μια προσπάθεια προβολής των σπηλαίων της περιοχής μας, τα οποία είναι λιγότερο γνωστά στο ευρύ κοινό, παρουσιάζοντας φωτογραφικό υλικό, λαογραφικά και ιστορικά στοιχεία, που συνδέονται με τα βάραθρα και τα σπήλαια, με κύριο στόχο την προστασία τους, όπως εξάλλου ορίζει και η νομοθεσία άρθρο 46 αριθ.941/77 σύμφωνα με την διεθνή σύμβαση της 22/11/1972 που τα ανακηρύσσει ως παγκόσμια μνημεία πολιτιστικής και φυσικής κληρονομίας.
Κείμενο: Γιάννης Δασκαλάκης Προέδρος του Φ.ΟΡ.Σ.Σ
travel4days.com
