Όταν η κατασκευή των κουφωμάτων ολοκληρωθεί, καρφώνεται ο ξύλινος σύρτης και όλα τα απαραίτητα μεταλλικά αντικείμενα για τη λειτουργία τους.
Τα παραθέτουμε πιο κάτω ανάλογα με τη χρήση και τη χρησιμότητά τους, στο δε επόμενο κεφάλαιο περιγράφονται αναλυτικά.
Βώροι Δυτικής Μεσαράς, νταμπλαδωτή αυλόπορτα, εσωτερική όψη.
ΜΕΤΑΛΛΙΚΑ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΟΡΤΑΣ
Για τη στερέωση : Τα μάσκουλα θεωρούνται απαραίτητα για τη στερέωση της πόρτας. Είναι θηλυκά και αρσενικά, τοποθετούνται δε προτού αποπερατωθεί η κατασκευή του κουφώματος. Τα μεν αρσενικά στο πλαίσιό της, τα δε θηλυκά στην εσωτερική πλευρά της πόρτας.
Για τη σταθεροποίηση του ενός απ’ τα δύο φύλλα δίφυλλης πόρτας τοποθετείται στην εσωτερική πλευρά της τοκοντομηρί.
Για το ανοιγοκλείσιμο: Ο ζεμπερές εξασφαλίζει το ανοιγοκλείσιμο της πόρτας χωρίς να την κλειδώνει. Τοποθετείται στην εξωτερική πλευρά της ενώ συγχρόνως ο μηχανισμός του συνεχίζεται στην εσωτερική, όπου και λειτουργεί.
Για τη λαβή και την κρούση: Τα κερκέλια τοποθετούνται στην εξωτερική πλευρά της πόρτας – ένα σε κάθε φύλλο- και λειτουργούν ως χειρολαβή και για την κρούση.
Για την ασφάλιση: Οι κλειδαριές τοποθετούνται στην εσωτερική πλευρά της πόρτας, συνδέονται δε μέσω της κλειδαρότρυπας με την εξωτερική πλευρά της. Αποτελούνται από μηχανισμό, ο οποίος χρειάζεται το αντίστοιχο κλειδί για να λειτουργήσει.
Γενικά πρέπει να τονίσουμε ότι στην εσωτερική πλευρά του κινητού φύλλου της δίφυλλης πόρτας τοποθετείται η κλειδαριά και ο μηχανισμός του ζεμπερέ.
Στην εσωτερική πλευρά του σταθερού φύλλου τοποθετείται το κοντομηρί.
Στην εξωτερική πλευρά και των δύο φύλλων τοποθετούνται τα κερκέλια για λαβή και κρούση της πόρτας. Στο δε κινητό φύλλο τοποθετείται το εξωτερικό τμήμα του ζεμπερέ και η κλειδαρότρυπα.
Τα αντικείμενα, που τοποθετούνται στην εξωτερική πλευρά της πόρτας είναι τα πλέον επιμελημένα.
Βώροι Δυτικής Μεσαράς, νταμπλαδωτή αυλόπορτα, εξωτερική όψη και οριζόντια τομή.
ΖΕΜΠΕΡΕΔΕΣ
Μεταλλικά αντικείμενα που ανοιγοκλείνουν την πόρτα απ’ έξω, σφαλίζοντάς την χωρίς όμως να την κλειδώνουν.
Η ασφάλιση γίνεται από μεταλλικό οριζόντιο επίμηκες εξάρτημα που λέγεται «μπεράτης» (οι πόρτες σφαλίζονται με το πέρατο και αντιπέρατο -είδος ξύλινου σύρτη- από όπου και μπεράτης).
Ο μπεράτης λοιπόν ανεβοκατεβαίνει ωθούμενος είτε απ’ ευθείας γυρίζοντας τη λαβή είτε πιέζοντας την μπετούγια -ανάλογα με τον τύπο του ζεμπερέ- ώστε να εισέρχεται ή να εξέρχεται απ’ την υποδοχή που βρίσκεται στο άλλο φύλλο της πόρτας.
Κάθετα ως προς τον μπεράτη καρφώνεται στην πόρτα μεταλλικό αντικείμενο σχήματος ανοικτού Π με την επάνω επιφάνεια ελαφρά πεπλατυσμένη και τις κάθετες πλευρές τριγωνικής διατομής με οξείες απολήξεις ώστε να καρφώνονται με ευκολία στο ξύλο. Το αντικείμενο αυτό ονομάζεται «ασφάλεια» διότι συγκρατεί τον μπεράτη του ζεμπερέ σε ορισμένη θέση και τον προστατεύει απ’ την πτώση.
Τύποι ζεμπερέδων: συναντάμε δύο βασικές κατηγορίες ζεμπερέδων ως προς τη μορφή και τον τρόπο λειτουργίας τους. Τον πρώτο θα τον ονομάσουμε ζεμπερέ-κλειδί λόγω του σχήματος της λαβής του. Αποτελείται απ’ τα εξής εξαρτήματα: τη λαβή-κλειδί και τη διακοσμημένη ροζέτα, που τοποθετούνται στην εξωτερική πλευρά της πόρτας. Τον «μπεκιάρη», την «ασφάλεια» και τον «κόκορα» του ζεμπερέ, που τοποθετούνται στην εσωτερική πλευρά της πόρτας.
Το δεύτερο είδος έχει τελείως διαφορετική μορφή, ενώ συγχρόνως διατηρεί τις ίδιες αρχές λειτουργίας. Εδώ η λαβή έχει σχήμα σχεδόν ημικυκλικό και καταλήγει σε διακοσμητικές μορφές. Συνηθέστερα συναντάμε το σχήμα κεφαλής αετού ή σταυρού. Αποτελείται δε από την ημικυκλική λαβή με ενσωματωμένη λειτουργικά την μπετούγια, που τοποθετείται στην εξωτερική πλευρά της πόρτας, τον «μπεράτη», την «ασφάλεια» και τον «κόκορα» του ζεμπερέ που τοποθετούνται στην εσωτερική πλευρά της πόρτας.
Στα μεταλλικά αυτά αντικείμενα που έχουν σχετικά μικρό μέγεθος παρατηρούμε ηθελημένη πλαστική αντιμετώπιση και διακοσμητική προσπάθεια που περιλαμβάνει πάντα το αντικείμενο στη συνολική του μορφή ως τη παραμικρή του λεπτομέρεια.
ΜΕΝΤΕΣΕΔΕΣ Ή ΜΠΑΣΤΟΥΒΑΝΙΑ
Μια άλλη κατηγορία μάσκουλων είναι τα λεγόμενα μπαστουβάνια. Αυτά αποτελούνται από δύο σιδερένια αντικείμενα όμοια των θηλυκών μάσκουλων, αρθρωμένα μεταξύ τους. Χρησίμευαν στο πανωπόρτι της εξωτερικής πόρτας
-το ένα τμήμα στερεωνόταν στην πόρτα και το άλλο στο πανωπόρτι- και στις μονόφυλλες σπαστές μεσόπορτες .
Είναι σιδερόβεργα διατομής και μήκους ανάλογου του μεγέθους της πόρτας. Τοποθετείται διαγώνια και στερεώνει το ένα τμήμα της δίφυλλης πόρτας δημιουργώντας αντίσταση με τον τοίχο. Συναντάμε μεγάλες πόρτες που είχαν δυο κοντομηριά στο ακίνητο τμήμα και ενα στο κινητό, ώστε να υπάρχει ασφαλής στερέωση .
