Στο Ηράκλειο,στην περιόχή “Γίοφυρος” υπάρχει το πάρκο “ΜΑΣΤΡΑΧΑ”. όπου βρίσκετα η προτομή του οπλαρχηγού Φραγκιού Μαστραχά.
Από τη Γέργερη και συγκεκριμένα από τα Μαστραχιανά καταγόταν ο οπλαρχηγός Φραγκιός Μαστραχάς , ο επονομαζόμενος και «σταυραετός του Ρούβα», ο οποίος διακρίθηκε στην Επανάσταση του 1866 ως υπαρχηγός στις τρεις επαρχίες της Μεσαράς.
Συναριθμείται μεταξύ των ηρωικών μορφών που συνέβαλαν στην αναζωπύρωση του πόθου της λευτεριάς στην Κρήτη και αναπτέρωσαν τις ελπίδες των κατοίκων της για την αποτίναξη του Οθωμανικού ζυγού κατά τον 19ο αιώνα. Ακριβός φίλος, στενός συνεργάτης και πιστός σύντροφος του Μιχάλη Κόρακα, διακρινόταν πάντα για την αποφασιστικότητα, τον παράτολμο ηρωισμό και την αποτελεσματικότητά του στους αγώνες εναντίον των Τούρκων. Πολέμησε ακριβώς μισό αιώνα από την προετοιμασία της Μεγάλης Ελληνικής Επανάστασης έως και το τρίτο έτος της Μεγάλης Κρητικής Επανάστασης (1818-1868) οπότε τουρκική σφαίρα έθεσε τέρμα στη ζωή του, τη στιγμή που αναδεικνυόταν σε έναν από τους γενναιότερους και ενδοξότερους αρχηγούς των μέχρι τότε Κρητικών Κινημάτων και Επαναστάσεων και εξασφάλιζε την καθολική εκτίμηση και τον γενικό σεβασμό των συμπολεμιστών του.
Στο ποίημα του Χατζηζαχαριάδη υπάρχουν εκτενείς αναφορές στο Φρ. Μαστραχά, που πολεμά τους Τούρκους σε επτά σπουδαία χρονικά σημεία.
“Τρεις μέρες κάναν πόλεμον, εις του βουνού τη ρίζα
Γέργερη, Νίβρητο, Ζαρό, Βροντήσι και Βορίζα.
Άντρες, γυναίκες και παιδιά ήσαν στην τιμωρία,
εγδύσαντα και ’κάψαντα εκείνα τα χωρία”.
α’ Το 1828 στον αγώνα να διασωθεί ο Μ. Κόρακας από τις ενέδρες των Τούρκων στο Γεροπόταμο της Μεσαράς και στον Πλάτανο, αμέσως μετά τη θυσία του χαΐνη Ιωάσαφ Ξωπατέρα, ο οποίος στον Πύργο της Οδηγήτριας μαζί με τους 3 συμπολεμιστές του κράτησε επί 3 μέρες 700 Τούρκους.
β’ Το 1834, στην περίοδο της αιγυπτιοκρατίας, ως πρωτοπαλλήκαρο του Μ. Κόρακα επαναπατρίζεται μετά τη χορήγηση της αμνηστείας του Μεχμέτ Αλή και βρίσκει τη Μεσαρά υπό την εξουσία των Τούρκων, κάτω από το διορισμένο καϊμακάμη Μουσταφά Πασά.
γ’ Στην αποτυχημένη επανάσταση του Βασιλογιώργη ο Φ. Μαστραχάς ανδραγαθεί στη μάχη του Ξιδά και ύστερα στα Πρεβελιανά.
δ’ Στη μεγάλη επανάσταση του 1866 ως επικεφαλής στη μάχη της Αμουργέλας, καθώς και στις μάχες της Γέργερης, της Νιβρίτου, του Ζαρού και των Βοριζίων.
ε’ Το 1867 είναι ο Φ. Μαστραχάς στο Ρούβα μαζί με τον επικηρυγμένο Μιχ. Κόρακα. Διορίζεται επίσης ως υπαρχηγός του στις 3 επαρχίες της Μεσαράς.
ζ’ Στη μάχη των Ασιτών (τυλιξιά)
Μεγάλη εντύπωση όμως δημιουργούν οι αφηγήσεις των γερόντων της περιοχής του Δήμου Ρούβα για το Φρ. Μαστραχά, όπως εκείνη του εννενηντάχροναου Γιώργη Αγγελιδάκη από τη Γέργερη (καταγραφή το καλοκαίρι του 2007): “Ο Φρ. Μαστραχάς πολεμούσε τους Τούρκους στσ’ Ασίτες μαζί με το μεγάλο αρχηγό, το Μιχ. Κόρακα από την Πόμπια. Γύρω μας ήταν τουρκοχώρια, τα κατοικούσαν μόνο Τούρκοι. Το μάθανε οι Τούρκοι από το Ράφτη απέναντι (Ο Ράφτης το 1834 είχε 18 μουσουλμανικές οικογένειες, το 1881 121 μουσουλμανικές και το 1896 ήταν ανάμεσα στα κατεστραμμένα μουσουλμανικά χωριά. Μουσουλμανικά χωριά κοντινά στη Γέργερη ήταν και ο Ρουφάς, που το 1834 είχε 10 μουσουλμ. οικογένειες και το 1881 είχε 118 μουσουλμάνους, η Πλουτή με 12 μουσ. οικογ. το 1834, 74 μουσουλμάνους το 1881, και το Μορόνι με 30 μουσουλμ. οικογ. το 1834 και το 1881 μουσουλμ. κατοίκους 287).
Ετσι 3 Τούρκοι νεαροί ήρθαν στο σπίτι του Φρ. Μαστραχά και βρήκαν τη μάνα και τις 3 αδερφές του. Ηθελαν να τις ατιμάσουν, κατά το συνήθειό τους. Η μάνα του Μαστραχά όμως έστειλε έναν αγγελιοφόρο και ειδοποίησε το γιο της να ΄ρθει αμέσως. Σαν την αστραπή ήρθε πάνω στ’ άλογό του κόβοντας ριζοβούνι-ριζοβούνι και βρήκε στο σπίτι του τους Τούρκους να τρώνε και να πίνουνε νοστιμιές που είχε ετοιμάσει η μάνα, για να τους καθυστερεί. Ο Μαστραχάς τους έσφαξε και τους 3 κι ύστερα έγραψε 3 ραβασάκια, ένα για τον καθένα Τούρκο. Τους τα ‘βαλε στην τσέπη ντος, φόρτωσε τον καθένα στο πουλάρι ντου και τα ζώα πήραν το δρόμο που ήξεραν και πήγαν στο Ράφτη και στάθηκε το καθένα στου αφεντικού ντου το σπίτι, με το φορτωμένο πτώμα πεσμένο μπρούμητα στο σωμάρι και δεμένο.
“Κατακοιλιάρη” το λέμε το τσουβάλι με τον καρπό, όταν το φορτώνομε έτσι. “Κατακοιλιάρη μειγόμι…”
Οι γονείς και τ’ αδέρφια ντος βγήκαν και είδαν το μουλάρι και το φορτίον του κι εβρήκανε και το σημείωμα του Φρ. Μαστραχά που έλεγε πως αιτία του σκοτωμού τος ήτανε η ατιμία που πήγανε να κάμουνε στο σπίτι ντου και στις αδερφές του και γι’ αυτό εφάγανε την κεφαλήν τος. Τίποτε δεν έκαναν οι 3 οικογένειες των Τούρκων από το Ράφτη, γιατί καταλάβανε πως ο Φ. Μαστραχάς είχε δίκιο, μα είχε και παλικαριά και δεν εσήκωνε πολλά-πολλά.
ο Φρ. Μαστραχάς σκοτώνεται μαχόμενος σα λιοντάρι στις 3-9-1868 ενώ στις 10-9-68 οι συναγωνιστές του παίρνουν την εκδίκηση για το θάνατό του, εξουδετερώνοντας τους Τούρκους. Ο Φ. Μαστραχάς, το λιοντάρι της Γέργερης, 75 χρόνων “έφυγε”, όπως ακριβώς παρακαλούσε το Θεό: “Μη μ’ αποθάνεις, Θεέ μου, παρά σ’ ένα μεγάλο ντουμάνι της Τουρκιάς”, (Κριάρης σελ. 691). Σκοτώθηκε στην “τυλιξιά” των Ασιτών, όπου 5.000 Τούρκοι πολεμούσαν 100 επαναστάτες Κρήτες. Τάφηκε στο μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου στο Γοργολαΐνη .Στο Μοναστήρι υπάρχουν τρία δέντρα που έχουν κριθεί διατηρητέα, ένας πλάτανος , ένα κυπαρίσσι και ένας δρυς στη θέση που σκοτώθηκε ο Μαστραχάς
πηγές:ιrakliogrypas.blogspot.gr,.patris.gr
