Περί αξιοπρέπειας !
Ο όρος «αξιοπρέπεια» συζητείται πολύ και από πολλούς στις μέρες μας, αλλά αμφιβάλλω αν γνωρίζουν όλοι επακριβώς τι σημαίνει αυτή η λέξη. Η αξιοπρέπεια είναι μια έννοια πολύ βολική. Ορίζεται εύκολα, κατακτάται δύσκολα.
Η λέξη αξιοπρέπεια σχετίζεται με το επίθετο αξιοπρεπής ως προσδιοριστικού των ουσιαστικών άνθρωπος, γυναίκα, συμπεριφορά, εργασία, σύνταξη κλπ. Λέμε λ.χ. αξιοπρεπής άνθρωπος, αξιοπρεπής γυναίκα, αξιοπρεπής συμπεριφορά, αξιοπρεπής εργασία, αξιοπρεπής σύνταξη κλπ. Σε κάθε περίπτωση η λέξη αξιοπρεπής νοηματοδοτείται διαφορετικά. Το ίδιο συμβαίνει και με την αξιοπρέπεια. Ανάλογα το πλαίσιο που είναι ενταγμένη παίρνει και άλλο νόημα. Άρα είναι έννοια πολυσήμαντη και ως εκ τούτου χρειάζεται να είμαστε πολύ προσεκτικοί στη χρήση της.
Ο μεγάλος Ινδός στοχαστής Κρισναμούρτι σημειώνει ότι, όταν αφήνεις τη ζωή να κυλά ελεύθερα χωρίς να μένει πίσω κανένα κατακάθι, αυτό είναι αξιοπρέπεια. Ο Κάντ επίσης φαίνεται να υιοθετεί τη θέση ότι «ο άνθρωπος δεν έχει τιμή αλλά αξία, την αξιοπρέπειά του». Δηλ. τα πράγματα έχουν τιμή αλλά ο άνθρωπος έχει «αξία» για το λόγο αυτό η ανθρώπινη εμπορία με χρήματα (ανθρώπινα όργανα, λευκή σάρκα κλπ) είναι αναξιοπρεπείς πράξεις. Ο Σοπενχάουερ από την άλλη πλευρά επισημαίνει ότι: «έγινε το έμβλημα των ανόητων ηθικιστών που κρύβουν πίσω από αυτήν τη βαρύγδουπη έκφραση το ότι δεν έχουν μια πραγματική βάση για τις ηθικές τους απόψεις ή τέλος πάντων, μία βάση που να έχει νόημα». Έτσι γίνεται κύκλος και φτάνουμε ξανά στην αρχαιότητα. Πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος υποστηρίζει ο Αβδηρίτης Πρωταγόρας, δηλαδή (σε ελεύθερη μετάφραση): το μέτρο για όλα είναι ο άνθρωπος. Συνεπώς δηλαδή ο ίδιος ο άνθρωπος είναι ο υπέρτατος σκοπός.
Ωστόσο, η έννοια χρησιμοποιείται ευρύτατα στο χώρο των επιστημών όπως η βιοηθική, η βιοϊατρική, η πολιτική, η οικονομία. Ο Steven Pinker, καθηγητής στο Harvard έγραψε: «η αξιοπρέπεια είναι μια εύπλαστη, υποκειμενική έννοια που δεν μπορεί να σηκώσει τις βαρέων βαρών αξιώσεις που έχουμε από αυτήν». Με άλλη διατύπωση μας διδάσκει ότι η έννοια είναι σχετική (αλλάζει με τον χρόνο και τις περιστάσεις), είναι ανταλλάξιμη (δεν είναι ιερή, ανταλλάσσεται με άλλες αξίες) και μπορεί να είναι και επιβλαβής όταν χρησιμοποιείται για να καταπιέζονται άνθρωποι εν ονόματι της αξιοπρέπειας του κράτους, του ηγεμόνα ή της πίστης. Ο Pinker θεωρεί ότι δεν πρέπει εν ονόματί της να βλάπτουμε τους ανθρώπους αναστέλλοντας τη βιοϊατρική έρευνα.
Στην πολιτική, την οικονομία την κοινωνία γίνεται επίκληση της λέξης αξιοπρέπεια για διαφορετικούς λόγους κάθε φορά. Λ. χ. ο πρόεδρος του Ιράν (Περσία) Μαχμούτ Αχμαντινετζάντ, το 2006, προς την Άνγκελα Μέρκελ γνωστοποιεί ότι αρνείται να υποβάλει τη χώρα του σε διεθνή έλεγχο το πυρηνικό πρόγραμμα της σημειώνοντας χαρακτηριστικά “το Ιράν δεν εκφοβίζεται από τη Δύση και θα συνεχίσει στο δικό του «μονοπάτι της αξιοπρέπειας»”.
O Κρισναμούρτι φαίνεται να προκ΄ρινει την άποψη ότι «ΤΑ ΧΡΗΜΑΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΟΥΝ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ». Οι πλούσιοι έχουν μια ιδιαίτερη αλαζονεία. Με πολύ λίγες εξαιρέσεις, σε κάθε χώρα, οι πλούσιοι έχουν γύρω τους εκείνη την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα ότι μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν οποιονδήποτε. Οι ικανότητες δίνουν στον άνθρωπο μια παράξενη αίσθηση ελευθερίας. Τον κάνουν να νιώθει επίσης ότι είναι ανώτερος από τους άλλους, ότι είναι διαφορετικός. Στην κοινωνική αξιοπρέπεια υπάγονται όλα οι κοινωνικές σχέσεις και πράξεις που σχετίζονται με τις υποχρεώσεις των μελών της κοινωνίας μεταξύ τους ή μελών και θεσμών. Είναι αξιοπρεπές να υπάρχει ασφαλιστική κάλυψη, είναι αξιοπρεπές να σεβόμαστε τους κοινωνικούς κανόνες, αξιοπρεπές να σεβόμαστε τους θεσμούς και οι θεσμοί τα άτομα. Η δημοκρατία δεν μπορεί να αρκείται στην εξασφάλιση του ελαχίστου, αλλά πρέπει να εγγυάται σε όλους μια ισοδύναμη εργασιακή και κοινωνική αξιοπρέπεια.
Προφανώς αντιδιαστέλλεται από την ευτέλεια και την ποταπότητα, αλλά καμιά φορά αποτελεί απλώς συνώνυμό της. Ταυτίζεται με τα αγριότερα ένστικτα, τη συναισθηματική και πνευματική φτώχεια, την καθήλωση, την ιδιοτέλεια, τον αποκλεισμό που εκτρέφει τη νοσηρότητα και συντηρεί τον πρωτογονισμό. Αποτελεί το μοναδικό καταφύγιο για κοινωνικά και πολιτικά συστήματα που δεν έχουν ούτε κοινωνική ούτε πολιτική συνείδηση.
ΤΕΛΟΣ για να μην ξεχνάμε κιόλας! Για τον Καντ αυτός που ψεύδεται όχι μόνο προσβάλλει την αξιοπρέπεια των άλλων αλλά εκμηδενίζει και τη δική του. Άρα αυτός που ψεύδεται είναι αναξιοπρεπής. Επομένως δεν μπορεί να μιλά όποιος ή όποια λέγει ψέματα για αξιοπρέπεια.
Ποιός το γράφει;