Ο Πύργος Μονοφατσίου (Τοπική Κοινότητα Πύργου – Δημοτική Ενότητα ΑΣΤΕΡΟΥΣΙΩΝ) ανήκει στον δήμο ΑΡΧΑΝΩΝ – ΑΣΤΕΡΟΥΣΙΩΝ της Περιφερειακής Ενότητας ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ που βρίσκεται στην Περιφέρεια Κρήτης, σύμφωνα με τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας όπως διαμορφώθηκε με το πρόγραμμα “Καλλικράτης”.
Η επίσημη ονομασία είναι “ο Πύργος”. Έδρα του δήμου είναι τα Πεζά και ανήκει στο γεωγραφικό διαμέρισμα Κρήτης.
Κατά τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας με το σχέδιο “Καποδίστριας”, μέχρι το 2010, ο Πύργος ανήκε στο Τοπικό Διαμέρισμα Πύργου, του πρώην Δήμου ΑΣΤΕΡΟΥΣΙΩΝ του Νομού ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ.
Ο Πύργος έχει υψόμετρο 273 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας,
Απέχει από το Ηράκλειο 49,5 χλμ. Σήμερα αποτελεί Δημοτικό διαμέρισμα και ιστορική έδρα του Δήμου Αρχανών Αστερουσίων. Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία και παράγονται λάδι, επιτραπέζια σταφύλια και μεγάλη ποικιλία λαχανικών. Μεταξύ άλλων, στον οικισμό λειτουργούν ΚΕΠ, Δημοτικό Σχολείο, νηπιαγωγείο, Γυμνάσιο, περιφερειακό ιατρείο, τράπεζες, δημοτικό αναψυκτήριο, συμβολαιογραφείο, αστυνομικό τμήμα, ταχυδρομείο και άλλα. Στα ανατολικά του Πύργου οργανώνονται εκδηλώσεις σε ένα μικρό άλσος, κάθε Πρωτομαγιά. Ιεροί ναοί στον Πύργο είναι της Αγίας Ειρήνης, η δίκλιτη του Αγίου Γεωργίου και Αγίου Κωνσταντίνου, με τοιχογραφίες και με επιγραφές από τον 7ο αιώνα και το 1314, της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, του Αγίου Ραφαήλ, της Αγίας Παρασκευής και του Προφήτη Ηλία. Το χωριό πανηγυρίζει στις 5-6 Αυγούστου. Σύμφωνα με την παράδοση, στη θέση της πολιούχου εκκλησίας της Μεταμορφώσεως ήταν μοναστήρι με καλογριές.
Ιστορικά στοιχεία
Η ονομασία του χωριού οφείλεται σε πύργο, ο οποίος βρισκόταν στην οχυρή θέση Απάνω Πύργος. Αναφέρεται μάλιστα και σε επιγραφή που χρονολογείται από τον 1ο αιώνα μ.Χ.
Ο Πύργος ήταν φέουδο του Λατινικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινουπόλεως και νοικιαζόταν με όλα τα υπάρχοντά του και τους κατοίκους το 1271 στον Ιάκωβο Μουδάτσο . Στην ενετική απογραφή του 1583 το βρίσκουμε με την ονομασία Pirgoκαι με 169 κατοίκους. Στην ίδια απογραφή καταγράφεται η Μουρνιά (Murnea) με 102 κατοίκους και οι δύο οικισμοί του Πρινιά: Prinea Apano (59 κατ.) και Prinea Catto (48 κατ.), ενώ κατά την Τουρκοκρατία κατοικούνταν από Ελληνες στο μεγαλύτερο μέρος του καθώς και από Τούρκους.
Το 1920 αποτέλεσε την έδρα της επαρχίας. Το χωριό αναφέρεται ως έδρα της επαρχίας Μονοφατσίου, η οποία έχει πάρει το όνομα αυτό απο τον Ενετό Φεουδάρχη Βονιφάτιο. Η δυτική συνοικία του χωριού ονομάζεται Καλογερικό, επειδή στο μέρος αυτό βρισκόταν το μοναστήρι του Προφήτη Ηλία, που τα ερείπιά του βρέθηκαν τελευταία.
φωτογραφίες: Foto.kik
κείμενο: Βικιπαίδεια
