Κλειδώνομε τον κλήδωνα, με τ’ Άι Γιαννιού τη χάρη

Του Γιώργου Παπαδάκη

Κλειδώνομε τον κλήδωνα, με τ’ Άι Γιαννιού τη χάρη,
κι όπου ‘χει καλό ριζικό, να δώσει να το πάρει.

Οι έλληνες, πολλές φορές εσμίξαν, δοξασίες και παραδόσεις της παλιάς Εθνικής θρησκείας με τη νέα Χριστιανική πίστη και τοποθέτησαν τους Αγίους στη θέση των εθνικών θεών . Έτσι οι παλιοί τύποι λατρείας αναγνωριστήκανε από την Εκκλησία και αφέθηκε ο λαός ν’ ακολουθεί παραδόσεις που είχε συνηθίσει να του τονώνουν τη πίστη.

Έτσι τοποθέτησε την εορτή του Άη Γιάννη του Προδρόμου, πάνω στο θερινό ηλιοτρόπιο που εθεωρείτο σημαντική καμπή του χρόνου κι έπεφτε πάνω στο θερισμό. Με αυτό τον τρόπο λατρεύεται ο Άη Γιάννης όπως παλιότερα η θεά Δήμητρα και «δίνει καλή πορεία στο θερινό ήλιο.

Γι’ αυτό σε πολλά μέρη η γιορτή λέγεται του Άη Γιάννιου του Λιοτροπιού, του Λιτροπή, του Αλιτροπιού ή του Λουτρόπου. Η ώρα που γίνεται το «λιτρόπι» γιορτάζεται με ξενύχτια, χορό, φαγοπότια και φωτιές που καίνε τους «μάηδες», μέχρι να βγει ο ήλιος το πρωί, να πάρει τη νέα τροπή του. Μπροστά στα σπίτια ή αλλού στα σταυροδρόμια, ανάβουν τις φωτιές για να πηδήσουνε τη φλόγα και να φωνάξουν : «όξω ψύλλοι και κοργιοί, μέσα η ρόγα η χρυσή» ή «αφήνω τον κακό τον χρόνο και πάω στον καλύτερο» ή «να πηδήξω την φωθιά μη με πιάσει η αρρωστειά», κ.α.

Η φωτιά συμβολική, καθαρτική που μας απαλλάζει από κάθε κακό να μπούμε καθαροί στη νέα περίοδο. Από το έθιμο της φωτιάς πήρε ο Άγιος και το όνομα Λαμπαδάρηςή Λαμπροφόρος. Ο καθαρμός αυτός θα δώσει υγεία κι ανανέωση σε ανθρώπους και ζώα μακριά από κάθε επιδημική ασθένεια. Φωτιές ανάβουνε και σ’ άλλες ευρωπαϊκές χώρες , απόδειξη της κοινής Ινδοευρωπαϊκής συμβίωσης.
Εκτός από Άη Γιάννη Λαμπροφόρο τον γιορτάζουμε στην Κρήτη και σαν «Ριζικάρη».

Σαν Άγιο που προμαντεύει όπως ο κρητικός Πύθιος Απόλλωνας που οι Κουρήτες φέρανε μεταμορφωμένο σε δελφίνι στις πλαγιές του Παρνασσού, στις Φαιδριάδες πέτρες, εκεί που έπεφτε η Κασταλία «λαλέουσα» πηγή. Στο Μαντείο που χτίσανε εκεί οι Κουρήτες η Πυθία έλεγε «τα τ’ εόντα, τα τ’ εσόμενα, προ τ’ εόντα».

Ιδιαίτερα προμαντεύει ο Άγιος την τύχη των ανύπαντρων κοριτσιών. Ο Άη Γιάννης ο Κλήδονας φανερώνει και τ’ όνομα με μαντικά σημεία ή προφητικές φωνές που οι αρχαίοι τις λέγανε «κλήδονες» .
Ένα αγόρι ή κορίτσι πρωτογέννητο που να ζουν και οι δυο γονείς του, κουβαλάει απ΄τη βρύση το «αμίλητο νερό». Δίχως να μιλήσει κανενούς και μέσα στο σταμνί οι νέες και οι νέοι ρίχνουν τα «ριζικάρια». Κοσμήματα χρυσά ή αργυρά και κλείνουν το σταμνί με δάφνες ή μυρτιές και το κλειδώνουν σκεπασμένο με κόκκινο μαντήλι. Σε πολλά μέρη της Κρήτης ρίχνουν μήλα σημαδεμένα με γαρύφαλλα και στολισμένα με χρυσές ή αργυρόχρωμες κλωστές με τ’ όνομα «τρέμουλες».

Το αφήνουν όλη τη νύχτα έξω να το δουν τα άστρα , ν’ «αστρονομιστεί». Την άλλη μέρα, του Άη Γιαννιού, μαζεύονται όλοι και βγάζουν τα ριζικάρια που το καθένα το συνοδεύουν με μια μαντινάδα. Αυτή είναι η «θεία φωνή», η «κλείδων» που από κει αναγνωρίζει ο καθένας το ριζικό του.

«Ανοίξετε τον Κλήδονα τ’ Άϊ Γιαννιού τη χάρη
σήμερα θέλει να βρεθεί όπου ‘ναι ριζικάρι.

Το έθιμο του Κλήδονα αναφέρεται και στο Όμηρο με άλλη μορφή, ενώ ο Παυσανίας αναφέρει στη Σμύρνη ιερό κληδόνων. Η Παλαιά Διαθήκη το αναφέρει στο Δευτερονόμιο. Οι Βυζαντινοί το ονόμαζαν «κληδονισμό» , ενώ το έχουν ακόμα οι Τούρκοι, οι Αλβανοί και οι Βούλγαροι που μάλλον το πήραν από τους Έλληνες.

Μήλο ΄βαλα στον κλήδονα να δω το ριζικό μου
αν ίσως και στεφανωθώ τον αγαπητικό μου.

Σα μάθ’ ο σκύλος γράμματα κι ο κάτης να διαβάζει
τότε κι εσύ θα παντρευτείς να κάνει ο κόσμος χάζι.





Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *