Από τις τελευταίες ώρες του Βυζαντίου στη σύγχρονη εποχή

Γράφει ο Γεώργιος Κορναράκης

Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Κρήτης.

Σχολικός Σύμβουλος Φιλολόγων Εκπαίδευσης Κρήτης με έδρα το Ηράκλειο

Με την ευκαιρία των εκδηλώσεων τιμής και μνήμης για την Άλωση της βασιλίδας των πόλεων, την Άλωση της πόλης των πόλεων, της Κωνσταντινούπολης, στις 29 Μαΐου του 1453, ας μου επιτραπεί να καταθέσω σκέψεις και ιδέες βασιζόμενος στα ιστορικά περιστατικά όπως αναφέρονται στις πηγές, αλλά και να συγκρίνω την τότε εποχή με τη σύγχρονη, αναφορικά με το οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο. Θα επιχειρηθεί δηλαδή ένας παραλληλισμός της τότε δύσκολης εποχής, μιας εποχής με πολλές αδυναμίες του ελληνο-ορθόδοξου και «ανάδελφου» Βυζαντίου, προκειμένου να αντιτάξει μια ισχυρή άμυνα απέναντι στα στίφη των Οθωμανών Τούρκων προκειμένου να αποφύγει την κατάκτηση. Σχετικά με την οικονομία, η κατάσταση ομοίαζε πολύ με τις σημερινές οικονομικές και άλλες δυσκολίες της σύγχρονης Ελλάδας. Δυσκολίες που είχαν τότε  και έχουν σήμερα εξαθλιώσει τον πληθυσμό οικονομικά. Ωστόσο, το ηθικό παραμένει υψηλό και μας διαβεβαιώνουν οι ηγήτορες πολιτικοί και στρατιωτικοί, ότι οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις είναι ικανές να αντιπαρατεθούν με επιτυχία απέναντι σε οποιαδήποτε επιβουλή. Αλλά πώς θα είναι δυνατόν να είμαστε πάντα αξιόμαχοι σε επίβουλους εχθρούς, όταν βρισκόμαστε σε τέτοια διαρκή οικονομική κατάσταση; Κάτι θα πρέπει να αλλάξουμε εμείς για να αλλάξει και αυτή η κατάσταση.

Τώρα για να είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε περισσότερο τα πράγματα και να συσχετίσουμε το παρελθόν με το παρόν, είναι ανάγκη να παρακολουθήσουμε την πορεία των «κακών μας γειτόνων» Οθωμανών, γιατί έχουμε και άλλους γείτονες αλλά δεν εποφθαλμιούν τόσο απροκάλυπτα και επιτακτικά τα εδάφη μας όπως εκείνοι. Διεκδικούν αλλά δεν παραβιάζουν τόσο οι Αλβανοί όσο και η FYROM, όπως το κάνουν οι Οθωμανοί. Προσέτι  σε τουρκικά δημοσιεύματα[1], ενόψει της βοήθειας που δίνουν οι ΗΠΑ στους μαχητές του PYD (Κούρδους), αναφέρουν ότι: «Το PKK επιτίθεται εναντίον μέλους του ΝΑΤΟ- της Τουρκίας- με όπλα που παρέχονται από άλλο μέλος του ΝΑΤΟ, τις Ηνωμένες Πολιτείες,  ενώ η συμφωνία του ΝΑΤΟ υποχρεώνει τους συμμάχους να μην επιτίθεται εναντίον των μελών της». Θα μπορέσει να τοποθετηθεί λοιπόν κάθε μέλος του ΝΑΤΟ στις σκέψεις της Τουρκίας με το εξής: «Πράγματι, ισχύει ο όρος της μη επίθεσης του ενός μέλους εναντίον του άλλου, αλλά εσείς γιατί επιτίθεστε στην Ελλάδα»; Εσείς πρώτοι «αγαπητοί σύμμαχοι» παραβιάζετε αυτόν τον όρο, άρα δεν έχετε δικαίωμα να ομιλείτε προς αυτή την κατεύθυνση. Σταματήστε τις «παραβιάσεις» για να έχετε δικαίωμα.    

Οι Οθωμανοί Τούρκοι ασπαζόμενοι τη θρησκεία του Μωάμεθ, ανήκαν και ανήκουν στην ομάδα των Σουνιτών μωαμεθανών. Οι Σουνίτες, που είναι και οι πολυπληθέστεροι μουσουλμάνοι, είναι εκείνοι οι οποίοι πρεσβεύουν την δια της βίας υποταγή των αντιπάλων λαών, εφαρμόζοντας Τζιχάντ, σε αντίθεση με τους Σιίτες μωαμεθανούς που είναι ηπιότεροι. Το Τζιχάντ είναι η δια της βίας εξάπλωση της θρησκείας. Να χτυπιούνται δηλαδή οι «άπιστοι» μέχρι να φωνάζουν ικετευτικά «Αμάν»[2] ή να εκφοβίζονται με δημόσιες φρικτές εκτελέσεις προκειμένου να τρομοκρατούνται ψυχολογικά και να εξισλαμίζονται ή να υποτάσσονται. Είναι αλήθεια ότι οι κατακτημένοι Έλληνες ήταν υποταγμένοι στους Τούρκους σε σημείο που πολλάκις τους προέτρεπαν με το γνωστό: «Σφάξε με αγά μου να αγιάσω», θεωρώντας ότι τέλειωναν σύντομα τα βάσανά τους, θα αγίαζαν και θα πήγαιναν στη βασιλεία του Θεού, που δεν έχει καμία σχέση με τη όποια βασιλεία του κόσμου τούτου. Προτιμούσαν έτσι το θάνατο από τους βασανισμούς.

Σε χάρτη που δημοσιεύει η βρετανική εφημερίδα Independent, σιίτες μουσουλμάνοι είναι: Ιρανοί, Ιρακινοί, υπήκοοι του Αζερμπαϊτζάν (Αζέροι) και υπήκοοι του Μπαχρέιν, ενώ σουνίτες είναι: Τούρκοι, Σύριοι, Αιγύπτιοι, Σαουδάραβες. Όμως σε κάποιες Σουνιτικές χώρες (Συρία και Αίγυπτο) οι ηγεσίες είναι έξω από το Σουνιτικό Ισλάμ και αυτό προσπαθούν να αλλάξουν οι Σουνίτες Μουσουλμάνοι, ηγέτες στην Τουρκία και Σαουδική Αραβία. Αυτός είναι και ο λόγος που η Τουρκία «πολεμά με μανία» την Συρία και την Αίγυπτο, που δεν συντάσσεται με την πολιτική τους. Οι Τούρκοι τους αντιμάχονται, επειδή επιθυμούν να επιβάλλουν ένα μουσουλμανικό τόξο γύρω από τη Μεσόγειο θάλασσα και είναι εμπόδια στα σχέδιά τους. Δεν είναι τυχαίες οι πολύνεκρες βομβιστικές επιθέσεις κατά των «Κοπτών Χριστιανών» της Αιγύπτου. Προσπαθούν επίσης οι Σουνίτες Νεο-Οθωμανοί Τούρκοι να προσεγγίσουν την Αλβανία και το Κόσοβο για να δημιουργήσουν εστίες Σουνιτών-Τζιχαντιστών στα Βαλκάνια και από εκεί να επιτεθούν κατά των υπολοίπων λαών της Ευρώπης. Δεν θα απέχουμε, επομένως, από την αλήθεια αν ισχυριστούμε ότι οι ανωτέρω περιοχές είναι εκκολαπτήρια Τζιχαντιστών. Ως γνωστόν, τα τέλη του 19ου και αρχές του 20ου αιώνα η Οθωμανική αυτοκρατορία ήταν μια καταρρέουσα αυτοκρατορία, που ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ κατάφερε να διασώσει, αφού κατήργησε το σύστημα του οθωμανικού χαλιφάτου μετά την έξωση του Σουλτάνου Αμπντούλ  Μετζίτ Β΄από την μέχρι τότε Οθωμανική Αυτοκρατορία, ιδρύοντας την Τουρκική Δημοκρατία ως ένα κοσμικό  κράτος.

Ως τέτοια ήταν μέχρι την 16 Απριλίου 2017 που έγινε το δημοψήφισμα στην Τουρκία με σκοπό την υπερεξουσία του Μουσουλμάνου ηγέτη Ταγίπ Ερντογάν ως νέου Σουλτάνου. Και μέχρι την ανάληψη της εξουσίας στην Τουρκία από το κόμμα του Ερντογάν η Τουρκία ναι μεν διεκδικούσε εδάφη από τα γύρω κράτη, αλλά τώρα πρόσθεσε και στην εξίσωση το φονταμεταλιστικό παράγοντα. Ο Μουσουλμανικός φονταμενταλισμός χρησιμοποιεί τον ιερό πόλεμο, δηλαδή το «Τζιχάντ»[3], για την υπεράσπιση της ισλαμικής παράδοσης αλλά και για την επέκταση της ισλαμικής κυριαρχίας. Οι Τζιχαντιστές του ΙΣΙΣ εξάλλου είδαμε ότι υποστηρίχτηκαν από την Τουρκία και η Τουρκία προσπορίστηκε μέσω αυτών τα πετρέλαια της Μέσης Ανατολής προς ανάπτυξη της οικονομίας της. Αυτό έγινε μέσα από την κλοπή του πλούτου άλλων χωρών! Μέσα από την κλοπή του πετρελαίου του Ιράκ και στης Συρίας, πράγμα που ανέδειξε η Ρωσία μετά από την δορυφορική παρακολούθηση της πορείας των βυτίων υγρών καυσίμων που έρχονταν στην Τουρκία.[4] Αυτό τους άνοιξε την όρεξη και «ονειρεύονται» να «κλέψουν» το φυσικό αέριο όλης της ανατολικής Μεσογείου Θαλάσσης.

Οι Νεο-Οθωμανοί Τούρκοι ονειρεύονται ανασύσταση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Αλλά για να συμβεί αυτό μοιραία θα έρθουν σε σύγκρουση με τους γειτονικούς λαούς. Νότια  με τη Συρία και ενδεχομένως το Ιράν. Νότια οπωσδήποτε με το Ισραήλ και την Αίγυπτο και Ανατολικά (προφανώς) με την Αρμενία. Αναφορικά με τη δίοδο προς την Ευρώπη θα συγκρουστούν με τους βαλκανικούς λαούς, όπως το μεσαίωνα (15ο; αιώνας). Οι βαλκανικοί λαοί σήμερα είναι το ανάχωμα της Ευρώπης και χρειάζεται να υποστηριχθούν τόσο οικονομικά όσο και στρατιωτικά, ώστε να αντεπεξέλθουν στην επεκτατική ορμή των Νεο-Οθωμανών, γιατί, αν δεν συμβεί αυτό, θα βρεθούν και πάλι οι Οθωμανοί απέξω από τη Βιέννη, το Βερολίνο, την Πράγα και αλλού. Αυτό φαίνεται το έχουν κατανοήσει πολύ καλά οι Αυστριακοί και για τον λόγο αυτό δεν τους θέλουν στην Ευρώπη. Αλλά και στη Γερμανία, όπου πολλοί Γερμανοί πολίτες έχουν τουρκική συνείδηση λόγω καταγωγής, μπορεί να υποσκάψουν εσωτερικά το κράτος, όπως έγινε την περίοδο της Άλωσης με τους Γενουάτες της συνοικίας του Γαλατά στην Κων/πολη.

Μέσα από το πνεύμα των ημερών της μνήμης και της λύπης για το κατακτημένο Ελληνικό Βυζάντιο μπορούμε να παρακολουθήσουμε την πορεία των Οθωμανών και την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης και το ρόλο που έπαιξαν οι διάφοροι παράγοντες: όπως η κατεστραμμένη οικονομία (ήδη παλαιότερα με τα προνόμια των Ενετών και Γενουατών), η πρώτη Άλωση και ο διαμελισμός της αυτοκρατορίας σε ενετικές και ελληνικές κτήσεις καθώς και ο ρόλος που έπαιξαν οι άλλοι λαοί γύρω (όπως τότε π.χ. οι Σέρβοι και οι Αλβανοί, και σήμερα παίζουν οι Αλβανοί και οι Κοσοβάροι). Συγχρόνως όμως έπαιξε σημαντικό ρόλο και η ανικανότητα των Βυζαντινών κυβερνώντων, η «βυζαντινή πολιτική», η «κοινωνική αποχαύνωση» και αμβλυμμένη «κρατική συνείδηση», καθώς ενδιαφέρονταν οι έχοντες και κατέχοντες μόνο για το προσωπικό συμφέρον όσον αφορά στην οικονομία και την κοινωνική επιβολή τους. Δεν υπολόγισαν διόλου ότι μετά την κατάληψη ότι τα πλούτη τους δε θα τους ανήκαν όπως και έγινε.

Από τις αρχές του 1449 έγινε αυτοκράτορας της Κων/πολης ο Κων/νος  Παλαιολόγος ΙΑ΄ ή Δραγάσης, ενώ το 1452 αναλαμβάνει νέος Σουλτάνος των Οθωμανών Τούρκων ο Φατίχ Σουλτάν Μεχμέτ ΙΙ (γνωστός και ως Μωάμεθ Β’), μόλις εικοσαετής. Αφού ρύθμισε τα εσωτερικά θέματα με τους Καραμανίδες με ειρήνη (πιθανόν ο πολεμιστής Καραμανίτης Σπιθόλιοντας στον Ερωτόκριτο απηχεί την φυλή αυτή). Οι Καραμανίδες ήταν Δυναστεία Τουρκομάνων που ίδρυσε ο Αρμένιος Καραμάν. Ήρθαν σε αντιπαράθεση με τους Οθωμανούς και κατέλαβαν το Ικόνιο το οποίο έκαναν πρωτεύουσα της Καραμανίας. Ο ηγέτης των Καραμανίδων Μωάμεθ Α΄ ζήτησε τη βοήθεια του Ταμερλάνου ο οποίος ήρθε στη Μ. Ασία και νίκησε τους Οθωμανούς του Βαγιαζήτ στην πεδιάδα της Αγκύρας το 1403. Έκτοτε, Καραμανίδες και Οθωμανοί βρίσκονται σε πολεμικές αντιπαραθέσεις, έως ότου ο Μωάμεθ Β΄ κατόρθωσε το 1467 να τους υποτάξει οριστικά. Το ίδιο προσπαθεί και σήμερα να κάνει ο Νεο-Σουλτάνος με τους Κούρδους. Να τους υποτάξει και να επιτεθεί ξανά στην Ευρώπη. Μπορεί να μην το κάνει ο Ερντογάν γιατί ενδεχομένως δεν θα προλάβει, αλλά δημιουργεί συνθήκες να το κάνουν οι διάδοχοί του. Θέλει να διαλύσει τις αντιπαλότητές εναντίον του στο εσωτερικό και να εξοπλίσει τη χώρα του με ένα όπλο παρόμοιο του τότε κανονιού. Ήδη έφτιαξαν οι Τούρκοι πύραυλο με εμβέλεια 280 χιλιόμετρα και τον δοκίμασαν στη Μαύρη θάλασσα αρχές του Μάη του 2017 και ο τουρκικός τύπος απειλεί την Αθήνα ότι μπορεί να την χτυπήσει με έναν τέτοιο πύραυλο. Επιζητεί να φτιάξει εργοστάσιο πυρηνικής ενέργειας απέναντι από την Κύπρο με απώτερο ίσως σκοπό να κατασκευάσει ατομική βόμβα ή πυραύλους με ατομικές κεφαλές. Τότε θα ελπίζει να είναι ισότιμη χώρα με τη Ρωσία ή τις ΗΠΑ. Εάν έχει ο Ερντογάν ως πρότυπο τον Μεχμέτ ΙΙ,  όπως ισχυρίζεται, σκοπεύει να αποκτήσει το «σύγχρονο μεγάλο όπλο της εποχής», που είναι η ατομική βόμβα. Αυτό ας το έχουν υπόψη όλοι και κυρίως οι Ρώσοι, που μάλλον έχουν «μωραθεί» και παρέχουν στην Τουρκία τεχνογνωσία «ατομικής ενέργειας», υπονομεύοντας το μέλλον της ορθόδοξης χώρας τους παραδίνοντάς την στο μέλλον στις ορέξεις του Ισλάμ.

Επανερχόμενοι στα της αλώσεως μετά τις κρίσεις περί της πορείας των Νεο-Οθωμανών (το 1444 οι Σταυροφόροι νικήθηκαν από τους Οθωμανούς στη μάχη της Βάρνας) να σημειώσουμε ότι την ίδια εποχή, που έκανε επίθεση στην Κωνσταντινούπολη συνήψε συμμαχίες με τους Ούγγρους, που είναι φυλετικά συγγενείς (όπως και οι Φιλανδοί), και ανανέωσε τις συνθήκες με τις ιταλικές δημοκρατίες. Πέτυχε έτσι να απομονώσει πολιτικά το Βυζάντιο, ώστε να μη δεχθεί βοήθεια από ομόθρησκους.

Ο Μωάμεθ Β΄, για να απομονώσει την Κων/πολη και στρατιωτικά, τον Απρίλιο του 1452 έκτισε ένα φρούριο στην ευρωπαϊκή ακτή με το όνομα Ρουμελί Χισάρ, για να μπορεί να ελέγξει καλύτερα τα στενά, ενώ το φθινόπωρο του 1452 και το χειμώνα του 1452 – 53 πολεμούσε και απασχολούσε την Πελοπόννησο με τον Τουραχάν πασά. Είχε προβλέψει επίσης πολύ σωστά ότι πιθανόν να έστελναν μεμονωμένα βοήθεια στην Κωνσταντινούπολη από την Ευρώπη, όπως όντως έπραξε ο Φλαντανελάς[5], ενώ και ο ίδιος είχε στρατοπεδεύσει έξω από τα τείχη της Κων/πολης. Ίδια τακτική προσπαθεί και σήμερα να εφαρμόσει ο Νεο-Σουλτάνος προκειμένου να επιτεθεί στη χώρα μας. Προσπαθεί να κλείσει το Κουρδικό θέμα στα ανατολικά του σύνορα (όπως οι πρόγονοί του με τους Καραμανίδες), προσπαθεί να προσεταιριστεί ξανά τους Αλβανούς όπως είχαν κάνει και οι προκάτοχοί του Σουλτάνοι. Οι Αλβανοί σημερινοί ηγήτορες έχουν «κοντή μνήμη» παραγνωρίζοντας τον αντιστασιακό ρόλο του εθνικού τους ήρωα Γεωργίου Καστριώτη ή Σκεντέρμπεη (Gjergj Kastrioti Skënderbeu), σκληρού πολέμιου των Οθωμανών και σπεύδουν ασμένως να συνταχθούν με το Νεο-Σουλτάνο Ερντογάν.

Την ίδια περίοδο, το 1452, ένας χύτης κανονιών ονόματι  Urban (Ουρβανός) έφθασε στην Κωνσταντινούπολη, αναζητώντας την τύχη του στην αυτοκρατορική αυλή. Η προέλευση βεβαίως του Ουρβανού παραμένει αβέβαιη. Σύμφωνα με κάποιους μελετητές ήταν Ούγγρος. Το «Ουρβανός» είναι όντως ουγγρικό όνομα, αλλά είναι σύνηθες επίσης στο Βέλγιο και την Ολλανδία. Έχει λατινική ρίζα προφερόμενο «Urban». Πιθανώς, ο Ουρβανός ήταν Τρανσυλβανός γεννημένος Ούγγρος ή Ρουμάνος, αλλά αυτή η υπόθεση παραμένει ανεπιβεβαίωτη. Στην Τρανσυλβανία πού αποτελεί το βόρειο τμήμα της Ρουμανίας ή αρχαίας Δακίας ζούσαν και πολλοί γερμανοί. Κατ’ άλλους ο Ουρβανός ήταν από τη Βλαχία, δηλαδή τη νότιο Ρουμανία, ή ακόμα μικτός με δύο καταγωγές από πατέρα και μητέρα). Ο John Julius Norwich, σε μια Βραχεία Ιστορία του Βυζαντίου (A Short History of Byzantium (1997), προτείνει ότι ήταν Γερμανός.

Ο Λαόνικος Χαλκοκονδύλης (1423–1490), ένας βυζαντινός έλληνας λόγιος από την Αθήνα πού έζησε την εποχή της πολιορκίας, στο έργο του «Αποδείξεις της Ιστορίας» αναφέρει ότι ο Ουρβανός ήταν Δακός «…όμως ο Αυτοκράτορας είχε έναν Δακό τεχνίτη κανονιών ονόματι Ουρβανό, κατασκευαστή όπλων και εργαλείων πού έσπαζαν τα τείχη. Ο Ουρβανός ήταν μεσήλικας, με ξανθό μουστάκι και κόκκινα μάγουλα». Ο Χαλκοκονδύλης ονομάζει στα έργα του τους Ρουμάνους ως «Δάκες».

Ήταν ο Ουρβανός ένας από τους πολλούς σε αριθμό τεχνικούς μισθοφόρους πού πωλούσαν τη τέχνη τους «γυρολογώντας» στα Βαλκάνια και πού πρόσφερε στον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο τον ΙΑ’ τον Παλαιολόγο μια από τις πλέον ακριβές ικανότητες της εποχής. Την ικανότητα να κατασκευάζει, με τήξη ορειχάλκου σε προσχεδιασμένα καλούπια, μεγάλα μπρούτζινα κανόνια. Ο Κωνσταντίνος ενδιαφέρθηκε πάρα πολύ για τη προσφορά του Ουρβανού και έδωσε εντολή μίσθωσής του με ένα μικρό μισθό ώστε να τον κρατήσει στη Πόλη. Κάθε όπλο «διαφορετικό» ήταν πολύτιμο για τον Παλαιολόγο, φτάνει να μην κόστιζε πέραν των οικονομικών δυνατοτήτων του. Η κατασκευή όπλων ήταν εντεταγμένη σε ένα μυστικό πρωτόκολλο (όπως λ.χ. το μυστικό για το «υγρόν πυρ» που διαφυλάσσονταν για αιώνες), παρά την ανάγκη της στιγμής. Τώρα όμως, δίχως «οπλουργικό πρωτόκολλο» ίσως και από απόγνωση, ο Παλαιολόγος δέχθηκε στη δούλεψή του τον Ουρβανό χωρίς τυπικές διαδικασίες. Ήλπιζε σε κατασκευή όπλων πού να είναι άγνωστα στους Τούρκους και με αυτά να τους καταβάλει.

Όμως ο Κωνσταντίνος είχε λίγα διαθέσιμα κεφάλαια για να επενδύσει στην κατασκευή νέων όπλων. Τα μπρούτζινα κανόνια ήσαν πάρα πολύ ακριβά, κατά πολύ πάνω από τα οικονομικά μέσα άμεσης πληρωμής σε μετρητά του αυτοκράτορα. Η ισχνή αμοιβή του Ουρβανού δεν καταβαλλόταν τακτικά και καθώς ο καιρός περνούσε ο αρχιτεχνίτης έγινε «άπορος». Έτσι αργότερα κατά το ίδιο έτος αποφάσισε να βρει την τύχη του αλλού.

Οι βυζαντινοί τοκογλύφοι, ήταν πάμπλουτοι και δίχως ευαισθησία. Κανένας απ αυτούς δεν έδωσε από το γεμάτο με χρυσάφι σεντούκι του σπιτιού του ρευστό στον Παλαιολόγο, έτσι πού αναγκάστηκε να επιτάξει τα χρυσά και τιμαλφή των εκκλησιών. Αλλά και πάλι δεν έφταναν. Θεωρούσαν το πρόβλημα της δικής τους υπεράσπισης δουλειά του Παλαιολόγου και καθόλου δική τους!

Η απληστία, ο εγωισμός των βυζαντινών εμπόρων και τοκογλύφων (τραπεζιτικών της εποχής) ήταν η αληθινή χαριστική βολή για τον Ελληνισμό και που γύρισε ως μπούμερανγκ προς αυτούς την επαύριο της Άλωσης. Οι πλούσιοι αυτοί βυζαντινοί, έχασαν τη ζωή τους και τα υπάρχοντά τους. Εάν τα είχαν δώσει τουλάχιστον δύο μήνες προ της Άλωσης, ικανοποιώντας την έκκληση του Παλαιολόγου, τα πράγματα ενδέχεται να ήσαν διαφορετικά. Δίχως άλλο η Βασιλεύουσα θα είχε λάβει δυτική βοήθεια στρατιωτική και τεχνολογική, με μεγάλο αριθμό μισθοφόρων επαγγελματιών χριστιανών στρατιωτών, θα είχαν φτιάξει οι Βυζαντινοί το «κανόνι» και όχι οι Οθωμανοί, οπότε η ροή των γεγονότων θα είχε πάρει άλλη τροπή για τον Μεχμέτ ΙΙ. Ο ίδιος ο Σουλτάνος όταν κυρίευσε την Πόλη πράγματι σιχάθηκε τους προδότες βυζαντινούς τοκογλύφους, τούς αποκεφάλισε και δήμευσε τη περιουσία τους, πού ένα μέρος της σε χρυσό και ανθρώπους πήγε υπέρ των γενιτσάρων. Το λυπηρό είναι ότι οι γενίτσαροι εκείνοι ήταν χριστιανοί εξισλαμισμένοι Έλληνες της Θράκης.

Κατ΄ άλλη εκδοχή ο Ουρβανός, αφού πρώτα επιμελώς διεφθάρη με προσφορές χρημάτων από Οθωμανό πράκτορα-πραματευτή, πού τον επισκέφθηκε στο βυζαντινό χυτήριο μέσα στην Κωνσταντινούπολη, (Απορώ πώς δεν ήταν υποψιασμένοι οι βυζαντινοί φύλακες, προτού αφήσουν να περάσει μέσα αυτός ο πραματευτής, πώς γύριζε ελεύθερος με χρυσάφι επάνω του χωρίς να φοβάται; Δεν θα μπορούσε να είναι βαλτός του Μεχμέτ; Μήπως τους έδωσε τρανταχτό φιλοδώρημα για να του επιτρέψουν την είσοδο στη Πόλη ; ) τον έπεισε να φύγει για την Αδριανούπολη, για να έλθει σε ακρόαση με τον νεαρό Σουλτάνο. Τότε ο Σουλτάνος ήταν αναποφάσιστος ακόμα για τη τύχη της Κωνσταντινούπολης. Επομένως, η άφιξη του Ουρβανού στην Αδριανούπολη φάνηκε σαν δώρο από τη Θεία Πρόνοια! Ο Μεχμέτ καλωσόρισε τον αρχιτεχνίτη-μηχανικό και του έκαμε ιδιαίτερες ερωτήσεις. Τον ρώτησε εάν μπορούσε να κατασκευάσει ένα κανόνι πού θα εκσφενδόνιζε μια πέτρα (μύδρο) τόσο μεγάλη, ώστε να σπάσει τα τείχη της Κωνσταντινούπολης. Η απάντηση του Ουρβανού ήταν εμφαντική: «Μπορώ να κατασκευάσω ένα κανόνι από μπρούντζο με τη χωρητικότητα της πέτρας πού ζητάς. Εξέτασα τα τείχη της πόλεως πάρα πολύ. Μπορώ να συντρίψω σε σκόνη όχι μόνο αυτά τα τείχη με τις πέτρες του κανονιού μου, αλλά και τα πραγματικά τείχη της Βαβυλώνος»! Ο Μεχμέτ εντυπωσιασμένος από την απάντηση τον διέταξε να φτιάξει το κανόνι. Στον αυτόμολο Urban δόθηκαν από τον Μεχμέτ όλα τα εφόδια για να κατασκευάσει το μεγάλο κανόνι. Άνθρωποι, υλικά, και χυτήριο. Το κανόνι πού έφτιαξε ο Ουρβανός ονομάστηκε «Βασιλική», ήταν διαμετρήματος 96 ιντσών και μεταφέρθηκε στη Κωνσταντινούπολη τον Φεβρουάριο του 1453. Στις 15 Απριλίου, ωστόσο, το κανόνι πυρακτώθηκε τόσο πού εξερράγη, σκοτώνοντας τον Ουρβανό με άλλους 200 πυροβολητές και βοηθητικούς.

Εικόνα 1. Η πολιορκία της Κων/πολης από τον Μωάμεθ Β΄ με τα τεράστια κανόνια που κατασκεύασε ο χριστιανός Ούγγρος μηχανικός Ουρβανός που είχε καταφύγει στους Τούρκους. (Πίνακας του Fausto Zonaro, (1854-1929 )

 

Οι ιστορικοί της Άλωσης της Κων/πολης μάς πληροφορούν ότι τις 5 Απριλίου 1453 οι Οθωμανοί με εκατοντάδες χιλιάδες στρατό, με 72 κανόνια, με 300 πλοία και αναρίθμητους άτακτους τυχοδιώκτες πολιορκούν την πόλη που υπερασπίζονται 8 χιλιάδες μαχητές (5000 Έλληνες και οι υπόλοιποι 3000 Παπικοί, Γενουάτες, Βενετοί και Αρμένιοι) με 26 πλοία κλεισμένα στον Κεράτιο κόλπο.

Στις 18 Απριλίου έγινε επίθεση από ξηράς αλλά αποκρούστηκε. Παράλληλα αποκρούστηκε επίθεση για εισβολή στον Κεράτιο κόλπο. Δυο μέρες μετά τέσσερα πλοία με ναύαρχο τον πλοίαρχο Φλαντανελά διέσπασαν τον οθωμανικό κλοιό μπήκαν στον Κεράτιο και εφοδίασαν με σιτάρι την Πόλη.

Την περίοδο αυτή υπάρχουν δυο αντιμαχόμενα ρεύματα στην Κων/πολη. Οι Ενωτικοί που εκφράζονται κυρίως με τις προσπάθειες του αυτοκράτορα, για να ανεύρει συμμάχους και να σώσει την Πόλη, έστω ακόμη και να υποταχθεί η ανατολική εκκλησία στον Πάπα. Οι δεύτεροι είναι οι Ανθενωτικοί που προτιμούν την υποδούλωση στους Οθωμανούς από την υποδούλωση στους Παπικούς.

Εικόνα 2. Ο Μωάμεθ οργισμένος μπαίνει έφιππος στη θάλασσα, γιατί οι Οθωμανοί νικήθηκαν από τα λίγα πλοία του Φλαντανελά. (Πίνακας του Fausto Zonaro, (1854-1929, Αίθουσα του Θρόνου, παλάτι Ντολμά Μπαχτσέ, Κων/πολη) 

Υπάρχουν πληροφορίες ότι οι Δυτικοί, συγκεκριμένα οι Γενουάτες του Γαλατά[7], προμήθευαν στον Μωάμεθ τις αναγκαίες ποσότητες λαδιού, για να αλείψει τα κανόνια του. Φέρεται ότι οι ίδιοι του υπέδειξαν να μεταφέρει με ξύλινη δίολκο[8] τα πλοία μέσα στον Κεράτιο Κόλπο για να αποκλείσει και από τη θάλασσα την Πόλη. Ακόμη οι ίδιοι κατέδωσαν στον Οθωμανό ναύαρχο το σχέδιο των Βυζαντινών για πυρπόληση του τουρκικού στόλου που βρισκόταν στον Κεράτιο και έτσι αυτή η επιχείρηση απετράπη[9].

Εικόνα 3. Η μεταφορά των πλοίων από τον Μωάμεθ Β΄ με τη δίολκο μέσα στον Κεράτιο κόλπο. (Πίνακας του Fausto Zonaro, (1854-1929[10])

  

Εικόνα 4 Η πολιορκία της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς το 1453. Διακρίνονται τα κατεδαφισμένα από τα κανόνια τείχη και αριστερά και έμπροσθεν τα «λαγούμια» που άνοιγαν οι Σέρβοι «λαγουμιτζήδες»

Το θλιβερό μαντάτο της πολιορκίας της Πόλης, φτάνει και στην Κρήτη. Ο Σφακιανός Μανούσος Καλλικράτης οργανώνει εκστρατεία για βοήθεια της βασιλεύουσας. Χίλια παλληκάρια απ’ όλη την Κρήτη με 5 πλοία αναχωρούν από τη Σούδα στις 15 Μαρτίου 1453, αποφασισμένα να πολεμήσουν και να σκοτωθούν. Θάνατος ή νίκη είναι γι’ αυτά ζήτημα τιμής. Τα καράβια ξεκινούν χωρίς να συναντήσουν σοβαρά εμπόδια μέχρι τον Μαρμαρά (αρχαία Προποντίδα) όπου συναντούν τουρκικά καράβια. Σε ναυμαχία βυθίζουν μεγάλο αριθμό απ’ αυτά αλλά χάνουν και οι Κρητικοί δυο πλοία. Ο Καλλικράτης σκοτώθηκε όταν ναυάγησαν τα 2 από τα 5 πλοία στην προσπάθεια να περάσουν τον ναυτικό αποκλεισμό των Τούρκων στην Κωνσταντινούπολη αλλά στο τέλος τα κατάφεραν.Ακόμη, απ’ ό,τι αναγράφεται σε παλαιοσλαβικό χειρόγραφο, οι Σέρβοι με τον ηγεμόνα τους Μπράνκοβιτς[11] βοήθησαν τον Μωάμεθ εναντίον των Βυζαντινών[12]. Αρχικά προσφέροντάς του 1500 άλογα και έπειτα ορισμένοι Σέρβοι χρησιμοποιήθηκαν, από τον Πορθητή ως «λαγουμιτζήδες», δηλαδή έσκαβαν υπόγειους υπονόμους για να βρεθούν μέσα στην Πόλη πίσω από τους υπερασπιστές της. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί, διότι ο Μπράνκοβιτς συνδεόταν συγγενικά με τους Οθωμανούς, αφού η κόρη του Μάρω ήταν σύζυγος του προηγούμενου Οθωμανού Σουλτάνου Μουράτ, η οποία και είχε υιοθετήσει τον Μωάμεθ. Συνεπώς υπακούοντας στους συγγενικούς δεσμούς παρά στο πολιτικό συμφέρον ο Μπράνκοβιτς, δεν βοήθησε τους Βυζαντινούς. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα λίγα χρόνια μετά που έπαψε να ισχύει η συγγένεια των ηγετών τους, να τους επιτεθούν οι Οθωμανοί και να υποδουλωθούν και οι Σέρβοι σ’ αυτούς.

Εικόνα 5. Η Πύλη του Χαρίσιου ή Κερκόπορτα, που μπήκε στην Πόλη ο στρατός του Μωάμεθ Β΄ του Πορθητή. Σήμερα υπάρχει μαρμάρινη επιγραφή που υπενθυμίζει το γεγονός.

Ο βυζαντινός ιστορικός Κριτόβουλος ο από Ίμβρου αναφέρει ότι: «Στο λόγο που έβγαλε ο Μωάμεθ προς τους στρατιώτες του, ζητώντας τους θάρρος και σταθερότητα, τόνισε ότι υπάρχουν τρεις προϋποθέσεις για έναν επιτυχή πόλεμο: η επιθυμία (για τη νίκη), η ντροπή (για την ήττα) και η υπακοή στους ηγέτες. Επίσης δήλωσε με όρκο πως ο ίδιος ήθελε μόνο τα τείχη και τα οικοδομήματα της πόλης και πως αφήνει στο στρατό του όλα τα άλλα. Υπογράμμισε πως υπάρχουν θησαυροί μέσα στα κτήρια και κυρίως στις εκκλησίες και πως θα επωφεληθούν από τον εξανδραποδισμό των κατοίκων, ανάμεσα στους οποίους υπήρχαν πολλές νέες γυναίκες. Τέλος, διέταξε νηστεία και προσευχή»[13]. Τα παραπάνω ακριβώς δηλώνουν ότι οι Οθωμανοί ενδιαφέρονται για τον άκοπο πλουτισμό, για το εμπόριο των δούλων, κυρίως των γυναικών. Πάνω σε αυτά έστρεψε το ενδιαφέρον τους ο Πορθητής για να επιτύχει το σκοπό του. Σε αυτά ακριβώς είχαν στρέψει την προσοχή τους οι Οθωμανοί και στους χρόνους που ακολούθησαν μετά την Άλωση.

Στις 29 Μαΐου του 1453 εντέλει η πρωτεύουσα του Βυζαντίου, η «βασιλίς των πόλεων Κωνσταντινούπολις» κυριεύεται από τους Οθωμανούς Τούρκους. Ο αυτοκράτορας πίπτει και ο γενίτσαρος με το όνομα Σαριλές του αποκόπτει την κεφαλή και την έριξε στα πόδια του Σουλτάνου, ο οποίος και τον αντάμειψε με χρήματα[14]. Οι βυζαντινοί χρονογράφοι της εποχής περιγράφουν με μεγάλη θλίψη αυτό το γεγονός δίνοντας παράλληλα και σκηνές από όσα διέπραξαν οι νικητές Οθωμανοί σε βάρος των Χριστιανών. Θλίψη όμως προκάλεσε και σε άλλους χριστιανικούς λαούς όπως π.χ. τους Ισπανούς. Οι Ισπανοί ποιητές και καλλιτέχνες πολύ λυπήθηκαν και θρήνησαν για την Άλωση της Πόλης, όπως ανακοινώθηκε στο 9ο Βυζαντινό Συνέδριο της Θεσσαλονίκης από τον Ισπανό καθηγητή Estopanan[15].

O ιστορικός του Βυζαντίου Γ. Σφραντζής ή Φραντζής σημειώνει: «Όταν μπήκαν οι εχθροί στην Πόλη, έδιωξαν τους Χριστιανούς που είχαν απομείνει στα τείχη με τηλεβόλα, βέλη, ακόντια και πέτρες. Έτσι έγιναν κύριοι ολόκληρης της Κωνσταντινούπολης, εκτός των πύργων του Βασιλείου, του Λέοντος και του Αλεξίου, τους οποίους υπερασπίζονταν οι ναύτες από την Κρήτη που πολέμησαν από τις 6 μέχρι τις 8 το απόγευμα και σκότωσαν πολλούς Τούρκους. Βλέποντας το πλήθος των εχθρών που είχαν κυριεύσει την πόλη, δεν ήθελαν να παραδοθούν, αλλά έλεγαν ότι προτιμούσαν να πεθάνουν παρά να ζήσουν. Κάποιος Τούρκος ειδοποίησε τότε τον Σουλτάνο για την ηρωική άμυνά τους κι εκείνος συμφώνησε να τους επιτρέψει να φύγουν με τα πλοία και όλα τα πράγματα που είχαν μαζί τους».

Ακόμα ένα χειρόγραφο του 1460 δηλαδή γραμμένο επτά χρόνια μετά την Άλωση (βρίσκεται στη Μονή Βατοπεδίου του Αγίου Όρους) γράφει: …. «Και όταν έπεσεν η Πόλη και οι Τούρκοι εμπήκαν μέσα, ως διακόσιες χιλιάδες περίπου Ταχτικοί και Άταχτοι, άλλοι από την Κιρκόπορτα και άλλοι από το ρήγμα του Αγίου Ρωμανού, και όλοι οι πολέμαρχοι εγκατέλειψαν τας θέσεις των δια να σωθούν, εις τα πλοία ή οπουδήποτε αλλού, μονάχα η τούρμα της Κρήτης, όσοι εζούσαν, (ο Καλλικράτης σκοτώθηκε όταν ναυάγησαν τα 2 από τα 5 πλοία στην προσπάθεια να περάσουν τον ναυτικό αποκλεισμό των Τούρκων στην Κωνσταντινούπολη) με αρχηγόν τον Καπετάν Γραμματικόν, αν και τραυματισμένον και αυτόν σε πολλά μέρη του κορμιού του, εσκέφτηκεν ότι θα ήτον καλύτερον να μείνει στα πόστα της και να εξακολουθήση να πολεμά μέχρις ότου σκοτωθούν ούλοι, παρά να παραδώσουν τα όπλα. Κι όταν προς το βράδυ πλέον ο Σουλτάνος είδεν και εκατάλαβεν ότι εμείς δεν είχαμε σκοπόν να παραδοθούμε, έστειλεν ένα πασά με δυό αξιωματικούς, που ο ένας εκρατούσε λευκή σημαία και ο άλλος ήταν δραγουμάνος, και μας είπε «ότι επειδής – λέγει – ο Σουλτάνος εκτιμά την αντρειά μας, μας αφήνει ελεύθερους να φύγωμε για το νησί μας, με τα όπλα μας και με ένα από τα καράβια μας…»[16].

Αλλά και σε ένα δικό μας κρητικό μοναστήρι, το μοναστήρι της Αγκαράθου σε κώδικα γράφεται: «Εις τους αονγ΄, Ιουνίου θ΄ και ημέρα Σαββάτου, ήρθαν από την Κωνσταντινούπολιν καράβια τρία Κρητικά του Σγουρού, Υαλινά (Διαλυνά; υφίσταται ακόμα το επώνυμο αυτή στην Κρήτη) και Φιλομμάτου, λέγοντες ότι εις την κθ΄ του Μαϊου μηνός, της Αγίας Θεοδοσίας, ημέρα Τρίτη, ώρα γ΄ της ημέρας, εσέβησαν οι Αγαρηνοί εις την Κωνσταντινούπολιν, το φουσσάτον του Τούρκου Τζελεπή Μεμέτη. Και είπον ότι απέκτειναν τον βασιλέα κυρ Κωνσταντίνον τον Δραγάσην και Παλαιολόγον. Και εγένετο ουν θλίψις και πολύς κλαυθμός εις την Κρήτην δια το θλιβερόν μήνυμα όπερ ήλθε, ότι χείρον τούτου ου γέγονεν, ούτε γενήσεται. Και Κύριος ο Θεός ελεήσαι ημάς της φοβεράς αυτού απειλής»[17].

Η παράδοση αναφέρει ότι οι ανώτεροι αξιωματικοί του σουλτάνου, εντυπωσιασμένοι από την ανδρεία των τελευταίων ζωντανών υπερασπιστών της Πόλης, τους πρότειναν παράδοση με τους δικούς τους όρους. Δέχτηκαν να παραδοθούν υπό τον όρο να τους επιτραπεί να φύγουν χωρίς να πειραχτούν, με όλα τους τα υπάρχοντα και άρματα και με τιμή. Οι ηγέτες των Οθωμανών δέχτηκαν. Οι Κρήτες, συντεταγμένοι και με την υπερηφάνεια εκείνου που δεν ηττήθηκε από υπέρτερους εχθρούς, μπήκαν στα τρία πλοία τους που ήταν αγκυροβολημένα κοντά στα κάστρα και αναχώρησαν για την Κρήτη. Σταμάτησαν στο Άγιο Όρος για να αφήσουν τον τραυματισμένο Γραμματικό που ήταν ετοιμοθάνατος και δεν θα κατάφερνε να γυρίσει στην Κρήτη πριν τον δει γιατρός , εκεί έμεινε και έγινε καλόγερος μέχρι τον θάνατο του. Η Κρήτη τότε ήταν υπό ενετική κατοχή, οι Ενετοί άφησαν τους εθελοντές του Καλλικράτη να φύγουν επειδή πίστευαν ότι έτσι θα αποδυνάμωναν τους Κρητικούς αντάρτες στην επόμενη επανάσταση τους, οι ιστορικοί επίσης θεωρούν τους κρητικούς της εποχής σαν ενετούς πολίτες και δεν τους διαχωρίζουν. Στην αποβίβαση του Γραμματικού στο Άγιο Όρος κατά την επιστροφή οφείλεται η ύπαρξη του χειρόγραφου στη μονή Βατοπεδίου.

Επίσης ο ιστορικός Γ. Φραντσής σημειώνει ότι «δόθηκε εντολή για τριήμερη λεηλασία»[18], ενώ άλλες πηγές αναφέρουν ότι «η λεηλασία έληξε την πρώτη μέρα»[19]. Ο ιστορικός Δούκας παραδίδει ότι πράγματι ο Μωάμεθ όσα υποσχέθηκε πριν την Άλωση τα τήρησε. Έτσι «επεφύλαξε για τον εαυτό του τα οικοδομήματα και τα τείχη της πόλης, αφήνοντας τα υπόλοιπα αγαθά, τους αιχμαλώτους και τα λάφυρα στη διάθεση των στρατευμάτων του»[20].

Ο  άμαχος βέβαια πληθυσμός θανατώνονταν χωρίς διάκριση[21]. Ένα μεγάλο πλήθος πολιτών κατέφυγε στην Αγία Σοφία, ελπίζοντας να βρει εκεί ασφάλεια. Αλλά οι Τούρκοι διέρρηξαν την κεντρική πύλη και όρμησαν εντός του ναού όπου έσφαξαν το πλήθος. Οι εκκλησίες με επικεφαλής την Αγία Σοφία, καθώς και τα μοναστήρια με όλο τους τον πλούτο λεηλατήθηκαν και βεβηλώθηκαν, ενώ οι ιδιωτικές περιουσίες έγιναν αντικείμενο αρπαγής και λαφυραγωγίας.

Εικόνα 6. Η σφαγή μέσα στην Αγία Σοφία το 1453 (Από Κ. Παπαρρηγόπουλο, Ι.Ε.Ε., τόμ. 5ος σελ. 364).

Από τα παραπάνω μπορεί να εξαχθεί ως φυσικό επόμενο το συμπέρασμα ότι ήταν δυνατόν να μην υπάρξουν και σχολεία. Σχολεία φανερά αναφαίνονται[23] στους καταλόγους σχολείων που παρουσιάζονται από τους ιστορικούς ή τους αναθεωρητικούς ιστορικούς, περίπου 150 χρόνια μετά την Άλωση. Δηλαδή για 150 χρόνια, τουτέστιν πέντε γενιές Ελλήνων, δεν μάθαιναν γράμματα, αφού δεν υπήρχαν σχολεία; Τίθεται εδώ το ερώτημα. Τότε πώς συνεχίστηκε η λατρεία, αφού χρειάζονταν κάποιοι να γνωρίζουν γράμματα για τις ανάγκες αυτές; Ωστόσο φαίνεται ότι λειτούργησε αμέσως μετά την Άλωση η Πατριαρχική Σχολή και αυτό είναι απορίας άξιο.Κατά τη διάρκεια αυτών των ημερών αφανίστηκαν αναρίθμητοι πολιτιστικοί θησαυροί. Πολύτιμα βιβλία μεγάλης αξίας κάηκαν, κομματιάστηκαν ή πουλήθηκαν σε εξευτελιστικές τιμές[22], γιατί οι Οθωμανοί επιζητούσαν να αποκτήσουν χρήματα ακόμη και από το χαρτί. Συνεπώς ούτε βιβλία υπήρξαν, ούτε δάσκαλοι μετά την Άλωση.

Σημειώνεται από τον Κωνσταντίνο Παπαρρηγόπουλο[24] ότι: «οι πατέρες ημών δεν έστερξαν (=δεν αποδέχτηκαν ευμενώς) απολύτως την νέαν αυτών τύχην. Ουκ ολίγοι απεδήμησαν, οι δε πλείστοι υπέκυψαν μεν εξ ανάγκης αλλ’ ή πάντοτε καθ’ εαυτούς διαμαρτυρόμενοι ή και επαναστατούντες εκ διαλειμμάτων οσάκις εύρισκον προς τούτον επιτηδείαν περίστασιν. Οι μόνοι και μηδέποτε υποταχθέντες είναι οι πολυθρύλητοι κλέφται· οι μόνοι δε οριστικώς διαλλαγέντες προς την νέαν των πραγμάτων κατάστασιν υπήρξαν οι δια του εξισλαμισμού εις τας τάξεις αυτής αυτομολήσαντες». Συνεπώς αρκετοί έφυγαν από το κράτος, αλλά οι πολλοί υπέκυψαν στην ανάγκη της υποδούλωσης. Μόνον οι κλέφτες δεν δήλωσαν υποταγή και φυσικά αυτοί που ήθελαν να συνεχίσουν την καλοπέρασή τους και εξισλαμίστηκαν.

Τι σημαίνει όμως ότι υπέκυψαν στην ανάγκη της υποδούλωσης; Οι Οθωμανοί δεν ήταν ένα έθνος αλλά πολεμικός στρατός. Ως εκ τούτου η ενασχόλησή τους ήταν μόνο τα πολεμικά και για το λόγο αυτό είχαν ανάγκη εργατών, παραγωγών, φορολογουμένων. Για τον παραπάνω λόγο δεν θα έπρεπε να εξισλαμισθούν οι χριστιανοί, για να παρέχουν υπηρεσίες και χρήματα στους Οθωμανούς. Αν εξισλαμίζονταν όλοι οι κάτοικοι της αυτοκρατορίας, θα εξισώνονταν μεταξύ τους και έτσι οι πρώην καλλιεργητές της γης και δούλοι τους θα γίνονταν ισότιμοι μουσουλμάνοι, άρα δε θα καλλιεργούσαν τη γη για λογαριασμό των κατακτητών. Εκ τούτου οι ραγιάδες υπήρχαν μόνο για να υπηρετούν τους δυνάστες τους, πράγμα που εξάλλου έκαναν και οι Ρωμαίοι παλαιότερα, όταν δηλαδή ο κατακτημένος υπόδουλος ήταν γι’ αυτούς res (=πράγμα). Ακριβώς έτσι συμπεριφέρονταν και οι Μωαμεθανοί προς τους ραγιάδες. Τα δήθεν προνόμια που είχαν δοθεί πολλές φορές τα καταπατούσαν προς ίδιον αυτών συμφέρον και ήταν πολλά τα δεινά που υπέφεραν οι κατακτημένοι. Η δημοτική ποίηση έχει αναφερθεί στο γεγονός με τη γνωστή επωδό «Πάλι με χρόνια με καιρούς…» δίνοντας την ελπίδα ότι η ζωή στην αυτοκρατορία θα γυρίσει από εκεί που σταμάτησε και αυτό αργότερα θα οδηγήσει στη δημιουργία της «Μεγάλης Ιδέας».

Ωστόσο, ο οξυδερκής Πορθητής κατανόησε ότι την κατάσταση που βρήκε έπρεπε να τη συντηρήσει. Ποια ήταν αυτή; Ασφαλώς το σχίσμα μεταξύ της Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας. Ο Σουλτάνος Μωάμεθ Β΄ διέγνωσε εξαρχής ότι η ορθόδοξη Εκκλησία θα ήταν στήριγμά του στη διακυβέρνηση του κράτους του. Για το λόγο αυτό λίγους μήνες μετά την Άλωση τοποθέτησε Πατριάρχη, με όλες τις τιμές των Βυζαντινών προκατόχων του, τον ανθενωτικό Γεννάδιο[25]. Θεωρούσε ότι μια ενδεχόμενη επανένωση των εκκλησιών θα του δημιουργούσε προβλήματα και αυτό θέλησε να προλάβει με το να χρίσει Πατριάρχη τον ανθενωτικό Γεννάδιο, ώστε να αποτρέψει την επανένωση Ανατολικής και Δυτικής εκκλησίας. Επειδή λοιπόν χρίστηκε από τον Μωάμεθ Β’ ο Γεννάδιος Πατριάρχης, υπήρξε αφορμή να χαρακτηριστεί γι’ αυτό ο Γεννάδιος από μια μερίδα τουρκόφιλος[26]. Πρώτιστα όμως ο Μωάμεθ ενήργησε ως καλός πολιτικός και στρατηγός, διότι ήθελε να εκμεταλλευτεί την βαθιά αντιπαράθεση των Ανθενωτικών με τους Δυτικούς, εξασφαλίζοντας, αν μη τι άλλο, ότι δε θα συμπράξουν οι χριστιανικοί κόσμοι Ανατολής – Δύσης εναντίον του Οθωμανικού κράτους του[27].

Συνέπεσε τοιουτοτρόπως να συμβιβαστεί το συμφέρον του κατακτητή με το συμφέρον του ανατολικού χριστιανικού δόγματος και δεν το έκανε από αγάπη ή λύπηση για τους χριστιανούς. Πρώτιστα υπήρχε ανάγκη να ορθοποδήσει η θρησκεία και μαζί ο συνδεδεμένος με αυτήν ελληνισμός και η ελληνική σκέψη γενικότερα. Το ουσιαστικό πρόβλημα που απασχολεί την ελληνική σκέψη εκείνη την εποχή είναι η υπεράσπιση της ορθοδοξίας, που συγχέεται περισσότερο από ποτέ με την Εθνική Ιδέα, η οποία απειλείται από τη μια από το Ισλάμ και από την άλλη από την Παπική προπαγάνδα, όπως πολύ ορθά παρατηρεί ο Σκουβαράς[28].

 

Εικόνα 7. Βυζαντινή εικόνα που παριστάνει τον Σουλτάνο Μεχμέτ Β΄ ή Μωάμεθ Β΄ σε αντικριστή στάση με τον πρώτο Πατριάρχη Γεώργιο Γεννάδιο ή Σχολάριο μετά την οθωμανική κατάκτηση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας από Montibus descendum στο: http://lykawn.blogspot.gr/
2009_05_01_archive.html

Ο Πατριάρχης εθεωρείτο ο ποιμήν των ορθοδόξων, τους οποίους το οθωμανικό κράτος υπολόγιζε πολύ. Η αρχή στην οποία βασίζονται οι υπολογισμοί είναι η εξής: Η δύναμη του κράτους οφείλεται στο στρατό, η δύναμη του στρατού εξαρτάται από το δημόσιο ταμείον και το δημόσιο ταμείον οφείλει τη δύναμή του στις κοπιώδεις αγροτικές και κτηνοτροφικές εργασίες των Ραγιάδων[29].

Οι ραγιάδες δηλαδή συνεισφέρουν τα προϊόντα ή τα χρήματα τους ως φόρο διαφόρων κατηγοριών, για την ενδυνάμωση του δημόσιου ταμείου. Ήταν τρόπον τινά το ποίμνιο, του οποίου την επιτήρηση εμπιστεύτηκαν στους πνευματικούς του ποιμένες, δηλαδή τους ιερωμένους. Με βάση τα ανωτέρω, οι ιερωμένοι χρησιμοποιούνταν άλλοτε ως ποιμένες, ποιμαίνοντες το ποίμνιό τους (χριστιανούς), και άλλοτε ως εισπράκτορες, για την είσπραξη των βαρέων και επαχθών φόρων. Για τον λόγο αυτό οι κληρικοί ήταν χρήσιμο να γνωρίζουν γράμματα, για να εξυπηρετούν τις κρατικές λειτουργίες των κατακτητών, τους οποίους προόριζαν να εισπράττουν χρήματα από τους ραγιάδες και να τα αποδίδουν στο κράτος. Πολλές φορές όμως υπήρχαν κληρικοί που καταπίεζαν ή εκμεταλλεύονταν τους ραγιάδες. Σε ορισμένες περιπτώσεις υπήρξαν ανώτεροι κληρικοί (επίσκοποι) που καταχράστηκαν τα προσποριζόμενα χρήματα, γινόμενοι οπωσδήποτε κακά παραδείγματα[30].

Η συνύπαρξη Τούρκων και Χριστιανών ραγιάδων δεν κυλούσε πάντα ομαλά. Από τη μια πλευρά υπήρχαν οι αυθαιρεσίες των Οθωμανών που συχνά έφταναν στην άκρα ταπείνωση τον ραγιά. Σε άλλες περιπτώσεις, όταν δηλαδή δεν υπάκουαν, υπήρχε αντίσταση, όπως αυτή εκδηλωνόταν από τους Κλέφτες, τους Xαΐνηδες ή ήταν αιτία για εξεγέρσεις[31]. Τέτοιες υπήρχαν πολλές, ως γνωστό, καθ’ όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας. Αυτού του είδους οι αντιστάσεις δημιουργούσαν αναταραχή και έφερναν σε δύσκολη θέση την Οθωμανική κυριαρχία. Μήπως αυτές οι καταστάσεις είναι οι «ανώμαλες» που φαίνεται να υπάρχουν χωρίς όμως και να κατονομάζονται από τον Μανουήλ Γεδεών;

Το να σχηματίσουμε σαφή αντίληψη για την Οθωμανική πραγματικότητα δεν είναι εύκολο. Ακόμη και οι Τούρκοι ιστορικοί το ομολογούν, καθώς υπάρχει ένα πλήθος αρχείων, τα οποία σε μεγάλο μέρος τους δεν έχουν ερευνηθεί. Πολλές φορές όμως και αυτή ακόμη η δημοσίευση των αρχείων δημιουργεί επιπλέον προβλήματα. Σύμφωνα με τα γραφόμενα στα αρχεία υπάρχει πολλές φορές φανερή αντίθεση με την πραγματικότητα. Για παράδειγμα στη Θεσσαλονίκη αντί για δέκα τσιφλίκια, σύμφωνα με τα έγγραφα, ευρίσκονται είκοσι[32].

Έτσι, λοιπόν, για να μπορεί κανείς να συζητήσει με ασφάλεια οποιοδήποτε θέμα της οθωμανικής κατάληψης, βασική προϋπόθεση είναι, να έχει ως υπόβαθρο των σκέψεών του τις δομές του Οθωμανικού κράτους. Ο μόνος που έχει γράψει για τις δομές του Οθωμανικού κράτους και τις αναλύει είναι ο  πρώην καθηγητής Παντείου Νεοκλής Σαρρής[33]. Οι δομές αυτές, σημειώνει, ποικίλλουν τόσο ανά αιώνα όσο και ανά Σουλτάνο.

Η Ε. Κούκου (1971) σημειώνει ότι «Ο Μωάμεθ, αν ήθελε, θα μπορούσε να επιδιώξει τον πλήρη αφανισμό των χριστιανών ή το βίαιο εξισλαμισμό τους. Αυτό όμως ήταν εντελώς ασύμφορο για την οθωμανική αυτοκρατορία, γιατί οι μουσουλμάνοι ήταν ο στρατός και οι υπόδουλοι έπρεπε να είναι οι εργάτες, οι εμπορευόμενοι, οι καλλιεργητές της γης και οι φορολογούμενοι. Με την ελάχιστη μείωση της καταπίεσης θα μειωνόταν η φυγή στις χώρες γύρω από την οθωμανική αυτοκρατορία (Δύση, Ρωσία) πράγμα που δε συνέφερε τους Τούρκους. Παράλληλα, παραμένοντες οι ραγιάδες μέσα στην οθωμανική αυτοκρατορία συντηρούσαν το ανθενωτικό κλίμα των εκκλησιών, διατηρούνταν το χάσμα μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής εκκλησίας και απετρέπετο η στρατιωτική επέμβαση από τους Δυτικούς στην οθωμανική αυτοκρατορία». Και πράγματι οι Δυτικοί είχαν κάνει ήδη σταυροφορίες, δηλ. ιερούς πολέμους εναντίον των Τούρκων. Φαίνεται ότι η Κούκου συντάσσεται με τον Παπαρρηγόπουλο που σημειώνει: «το μέγα πλήθος αυτών (σ.σ. των κατακτημένων) έπρεπε να μένη χριστιανικόν, όπερ εστίν υπήκοον, ίνα συντηρή δια της εργασίας του τον στρατόν εκείνου»[34].

Αν εξολόθρευε ο Μωάμεθ ολοσχερώς τους χριστιανούς, ποιός θα εργαζόταν για την παραγωγή πρωτογενών προϊόντων για την τροφή των στρατιωτών του; Συνεπώς όχι μόνο δεν ήθελε για όσα ανωτέρω αναφέρθηκαν, αλλά και, αν το επεδίωκε, θα δημιουργούσε μια κοινωνική αναστάτωση με συνέπεια να έστρεφε την προσοχή του στο εσωτερικό αντί στο εξωτερικό. Αυτό πιθανόν να οδηγούσε σε άλλες ενέργειες και δε θα γινόταν οι μετέπειτα μεγάλες κατακτήσεις των Οθωμανών.

Περισσότερο όμως μπορεί να θεωρηθεί ότι οι Τούρκοι ακολούθησαν παλαιότερες πολεμικές τακτικές ανεχόμενοι τους κατακτημένους λαούς σε θέματα θρησκείας επ’ ωφελεία τους. Τέτοιες τακτικές είχαν ακολουθήσει στο παρελθόν μεγάλοι στρατηλάτες, όπως για παράδειγμα ο Μ. Αλέξανδρος με τους Πέρσες και ο Καίσαρας με τους Γαλάτες. Το πόσο οι Τούρκοι θα μπορούσαν να αφανίσουν πλήρως τους ραγιάδες, όπως ισχυρίζεται η τέως καθηγήτριά μου στη Φιλοσοφική Αθηνών, είναι βέβαια ένα ερώτημα. Σήμερα, για παράδειγμα, γιατί δεν αφανίζουν τους Κούρδους με τόσα σύγχρονα όπλα; Πολλές φορές απειλούσαν τους ραγιάδες με αφανισμό[35], αλλά δεν έκαναν πράξη την απειλή τους. Προέβαιναν όμως αλήθεια σε μαζικές γενοκτονίες. 

Με τις σκέψεις αυτές της Ε. Κούκου συστοιχούνται και οι σκέψεις ορισμένων επιστημόνων και μελετητών ιστορίας, ελλείψει και ιστορικών τεκμηρίων, και βεβαιώνουν ότι οι Οθωμανοί δεν ήταν αρνητικοί στη λειτουργία ελληνικών σχολείων στην οθωμανική επικράτεια. Ισχυρίζονται ότι οι Οθωμανοί επέτρεπαν έτσι τη λειτουργία ελληνικών σχολείων και δεν υπήρχαν απαγορεύσεις. Αφού, λοιπόν, δεν υπήρχαν απαγορεύσεις, τα ελληνικά σχολεία ήταν φανερά και δεν υπήρχαν τα λεγόμενα «Κρυφά Σχολεία», των οποίων η αναφορά ή και η δημιουργία εξυφάνθηκε μετά την Ελληνική Επανάσταση, προκειμένου να στηριχθεί ηθικά και πνευματικά ο ξεσηκωμός των Ελλήνων. Αυτό σημαίνει ότι ελέγχονται τα πράγματα μόνο δια της εις «άτοπον απαγωγής μεθόδου» (Reductio ad absurdum), χωρίς αυτό να αποκλείει αποτυχία στο συλλογισμό ή την κατανόηση των ιστορικών πεπραγμένων που αφορούν στο συγκεκριμένο ιστορικό θέμα.

Ωστόσο, πρέπει να λάβουμε πολύ σοβαρά υπόψη αυτό που υπαινίσσεται ο Μανουήλ Γεδεών καθώς σε καταστάσεις που οδηγούσαν σε αναταραχές το πρώτο πράγμα που σκέφτονταν οι Σουνίτες Οθωμανοί είναι τα σχολεία. Το παρατηρούμε και στη σύγχρονη εποχή που μετά την αποτυχημένη επανάσταση (μήπως και προσχεδιασμένη από τον ίδιο τον Ερντογάν για να εφαρμόσει την πολιτική του), έσπευσε να κλείσει όλα τα Σχολεία του Γκιουλέν στη χώρα πράγμα που δε μπορούσε να κάνει πριν. Σε παλιότερες προσπάθειές του συναντούσε την αντίδραση της δικαιοσύνης καθώς «Το συνταγματικό δικαστήριο της Τουρκίας ακύρωσε νόμο με τον οποίο έκλειναν τα ιδιωτικά σχολεία του δικτύου Χιζμέτ του ιεροκήρυκα Φετουλάχ Γκιουλέν, πρώην συμμάχου και νυν αντιπάλου του προέδρου της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν». Ο ακυρωθείς νόμος  προέτρεπε το κλείσιμο των Σχολείων του Γκιουλέν γιατί: «Αποτελούσαν πηγή εσόδων για τον ισλαμιστή κληρικό». Με τη φόρμουλα όμως του δήθεν αποτυχημένου πραξικοπήματος κατάφερε να κλείσει τα σχολεία που είχε αποτύχει να κλείσει πριν. Αλήθεια γιατί τόσος φόβος άραγε για τα σχολεία από τους Σουνίτες Οθωμανούς; Μήπως επειδή γιατί αφενός μορφώνονται οι υπήκοοι και δεν είναι άβουλα πρόσωπα και αφετέρου οι αντίπαλοι (εν προκειμένω ο Γκιουλέν, οι Κούρδοι, οι Έλληνες παλαιότερα) αποκτούν οικονομική δύναμη και αυτήν ακριβώς μόνον υπολογίζουν οι Τούρκοι;  Σαν δε φτάνει μόνο αυτό οι Νεο-οθωμανοί προσπαθούν να παρέμβουν σε χώρες προσκείμενες φιλικά με αυτές (π.χ. Αλβανία) και να τους ζητούν να κλείσουν τα σχολεία τα σχολεία που η «τρομοκρατική οργάνωση του Φετουλάχ Γκιουλέν» – FETÖ, έχει μια ισχυρή παρουσία στην Αλβανία μέσω των σχολείων που λειτουργούν στη χώρα αυτή. Ο πρέσβης Μπαϊρακτάρ, όπως αναγράφεται στον τύπο, ανέφερε ότι η FETÖ λειτουργεί στην Αλβανία 12 σχολεία. «Πέντε από αυτά είναι θρησκευτικές σχολές «Imam Hatip», δύο είναι πανεπιστήμια και τα υπόλοιπα είναι κανονικά σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης», είπε. Πρόσθεσε ακόμη ότι: «Η FETÖ κάνει παράνομη δουλειά στην Αλβανία, κρύβεται κάτω από την κάλυψη της εκπαίδευσης, είναι μια οργάνωση συνωμοσιών εναντίον εκείνων που δεν τους αρέσει», είπε χαρακτηριστικά στο Anadolu[36].

Με όλα αυτά προσπαθεί η Τουρκία να δημιουργήσει ξανά ένα μουσουλμανικό τόξο και μέσα από αυτό να ελέγξει καταρχήν τις χώρες γύρω από τη Μεσόγειο Θάλασσα και κατά δεύτερο λόγο την Ευρώπη και από εκεί ολόκληρο τον κόσμο μέσω των Μουσουλμάνων. Μια από τις αιτίες που μάχεται σφοδρώς στα νοτιοανατολικά σύνορά της με τους Κούρδους και αντιτίθεται στους Αμερικανούς που τους υποστηρίζουν είναι η άλλη μεγάλη προοπτική που έχει για εξάπλωση της στην Ανατολή και μοιραία θα έρθει σε σύγκρουση με το Ιράν που έχουν διαφορές θρησκειολογικές. Οι μεν Τούρκοι Σουνίτες Οθωμανοί, οι δε Ιρανοί Σιίτες Οθωμανοί. Ένας από τους λόγους που θέλει πυρηνικό εργοστάσιο είναι και αυτός για να μπορέσει να χτυπήσει μελλοντικά το Ιράν. Ωστόσο, οι Ρώσοι, που ασμένως σπεύδουν να παραχωρήσουν τεχνογνωσία πυρηνικών στους Τούρκους, θα πρέπει να σκεφτούν πάρα πολύ πριν ενεργήσουν. Μήπως για πρόσκαιρα οικονομικά οφέλη θα αντιμετωπίσουν μελλοντικά σοβαρά προβλήματα. Δεν θα πρέπει να ξεχνούν ότι ακόμα επί Μ. Πέτρου και Μεγάλης Αικατερίνης Β είχαν πολλά προβλήματα με τους Οθωμανούς και ίσως παρόμοια να έχουν και με τους Νεο-Οθωμανούς, αφού είναι διαφορετικού θρησκεύματος. Οι δε Αμερικανοί θα πρέπει να σκεφτούν τις σχέσεις τους με όλα τα Σουνιτικά κράτη, γιατί και μέσα στην ίδια την Αμερική υπάρχουν Σουνίτες Οθωμανοί υπήκοοι.

Μοιραία όπως και στο μεσαίωνα (15ος αιώνας) έτσι και σήμερα οι Έλληνες βρίσκονται στο δρόμο της Τουρκίας ως εμπόδιο για τα σχέδιά της. Έχουμε όμως αποδείξει παλαιότερα ότι αν ενωθούμε οι βαλκανικοί λαοί (Έλληνες, Σέρβοι, Βούλγαροι, Μαυροβούνιοι, Ρουμάνοι) θα σχηματίσουμε μια δύναμη που θα μπορέσουμε να αντιταχτούμε πολύ ισχυρά στον επεκτατισμό των Οθωμανών. Ας θυμηθούμε για του λόγου το αληθές τους Βαλκανικούς Πολέμους, όπου οι Βαλκάνιοι ενωμένοι σχημάτιζαν την λεγόμενη 7η μεγάλη δύναμη της εποχής. Στους πολέμους αυτούς εναντίον της Τουρκίας όλοι οι Βαλκάνιοι βγήκαν ωφελημένοι. Έτσι το 12-13 και η χώρα μας βγήκε ωφελημένη, αφού σχεδόν διπλασίασε τα εδάφη της. Σήμερα επιπλέον θα μπορούσαμε να προσεταιριστούμε το Ισραήλ που ασφαλώς έχει πολύ μεγάλο συμφέρον για τον περιορισμό των Οθωμανών. Και στο κάτω της Γραφής τα εδάφη που κατέχουν ως σήμερα στη Μ. Ασία ποτέ δεν ήταν δικά τους. Τα κατέκτησαν με τη δύναμη των όπλων.

Επίσης και το πρόσφατο παρελθόν μάς διδάσκει δείχνοντάς μας την κατεύθυνση. Όταν το 1987 υπήρχε πρόβλημα και διχαστικές τάσεις στη χώρα για την εκκλησιαστική περιουσία[37] οι Σουνίτες Οθωμανοί Τούρκοι βρήκαν την ευκαιρία να δημιουργήσουν επιπλέον πρόβλημα. Την 25η Μαρτίου 1987 το  ΚΥΣΕΑ αποφάσισε να αποκρούσει κάθε επίθεση εναντίον της χώρας μας. Την 25η του Μάρτη ημέρα παρέλασης έρχονται πληροφορίες για κινήσεις τουρκικών στρατευμάτων και στις 26 Μάρτη το βράδυ αποφασίζεται η γενική κινητοποίηση των Eνόπλων Δυνάμεων.  Οι πολιτικές κινήσεις προς Βουλγαρία (συμφωνία υποστήριξης από τον πρόεδρο Ζίφκωφ) και Αμερική (κλείσιμο της βάσης της Ν. Μάκρης) και η αποφασιστικότητα που επέδειξαν οι ελληνικές δυνάμεις απέτρεψαν τον πόλεμο και οι Τούρκοι δεν βγήκαν στο Αιγαίο[38]. Δεν θα πρέπει να ξεχάσουμε επίσης και την υποστήριξη του τότε προέδρου της Συρίας που είπε: «Τούρκος στρατιώτης σε ελληνικό έδαφος, σημαίνει επίθεση εναντίον της Συρίας»[39]. Συνεπώς το παρελθόν μας δείχνει το δρόμο ότι για να υπερασπιστούμε την ελευθερία της πατρίδας, είναι ανάγκη να δημιουργήσουμε συμμαχίες με τους γειτονικούς λαούς.

Είναι σημαντικό στις δύσκολες οικονομικές συνθήκες που έχει βρεθεί η χώρα μας να θυμηθούμε ότι στα τέλη του Βυζαντίου ίδιες οικονομικές δυσκολίες υπήρχαν και δυστυχώς δεν έγινε τίποτε να αλλάξει αυτή η κατάσταση. Στις μέρες μας που βιώνουμε την ίδια κατάσταση, έχοντας ως οδηγό το παρελθόν να προσπαθήσουμε να αλλάξουμε ατομικά αλλά και συλλογικά αυτή τη νοοτροπία, και να ανταποκρινόμαστε στις υποχρεώσεις που έχουμε ως πολίτες ή ως διοίκηση απέναντι στο κράτος, ειδεμή μαθηματικά θα οδηγηθούμε στην ίδια κατάσταση των τελευταίων ημερών του Βυζαντίου. Με κράτος είμαστε «κάτι», είμαστε πολίτες. Χωρίς κράτος δεν είμαστε τίποτε, γινόμαστε δούλοι. Άρα εναπόκειται στη βούλησή μας ως πολίτες να αλλάξουμε τα κακώς κείμενα. Ο Ιουστινιανός το 532 βλέποντας την πολυνομία και την κωλυσιεργία της δικαστικής εξουσίας εξαιτίας αυτού, προχώρησε στην κωδικοποίηση των νόμων και το κράτος έζησε ακόμα περίπου 1000 χρόνια. Κατάργησε τα Αθλητικά Σωματεία-Δήμους που αντιστρατεύονταν την κρατική εξουσία και την χρησιμοποιούσαν σύμφωνα με τα θέλω και τα πιστεύω τους. Προς το τέλος της αυτοκρατορίας φάνηκαν ξανά οι παθογένειες της Ελληνικής φυλής, όμοιες με τις σημερινές. Δεν υπήρχε οικονομική συνέπεια των πολιτών με το κράτος, δεν υπήρχε σθεναρότητα απέναντι τις οικονομικές απαιτήσεις των Ενετών και Γενουατών με αποτέλεσμα να υποσκάπτεται η οικονομία. Οι σημερινές οικονομικές δυσκολίες φαίνεται ότι έχουν ανοίξει τις ορέξεις και πάλι των Οθωμανών που εποφθαλμιούν τη γη που ελευθέρωσαν οι πρόγονοί μας χύνοντας ποταμούς αιμάτων.

Σκέφτονται ότι ίσως μπορούν να επαναλάβουν το κατόρθωμα του Πορθητή και να καταλάβουν ξανά τα ελληνικά εδάφη, να καταλάβουν τη Βαλκανική, να βρεθούν έξω από τη Βιέννη, τη Ρώμη, το Βερολίνο, τη Βουδαπέστη, να φτάσουν στην Πολωνία. Ονειρεύονται να συνδιαλέγονται ισότιμα με τους ορθόδοξους Ρώσους ή ακόμη και να τους εκβιάζουν ή να ασκούν «ανατολίτικο παζάρι», όπως έκαναν μετά την κατάρριψη του ρωσικού πολεμικού αεροπλάνου. Σκέφτονται ότι μπορούν ξανά να κατακτήσουν τους Αγίους Τόπους και να υποδουλώσουν ξανά τους Εβραίους, να κατακτήσουν την Αίγυπτο και να προωθηθούν μέσω Αφρικής προς Ισπανία και Γαλλία για να επιβάλλουν, ως «γνήσιοι Σουνίτες», τον Παν-μωαμεθανισμό στον κόσμο.

Τώρα λοιπόν που είναι ακόμα αρχή των επιβουλών τους, τώρα που δεν έχουν αποκτήσει ακόμα τη δύναμη για να πιέσουν τους λαούς, χρειάζεται να υπάρξει αντίδραση από όλους τους λαούς στις βλέψεις και στα επεκτατικά τους σχέδια, ειδεμή θα ξαναζήσουμε αλώσεις πόλεων, όπως αυτήν της Κωνσταντινούπολης, θα δούμε πολιορκίες, όπως της Βιέννης και θα αναγκαστούν οι λαοί να συνάψουν ξανά ναυμαχίες τύπου Lepanto (Ναύπακτος) ή Ναυαρίνου. Αν αποκτήσουν ατομική βόμβα θα είναι επικίνδυνοι για όλο τον κόσμο! Τώρα που δεν την έχουν τη μια βρυχώνται στη Ρωσία, την άλλη στην Αμερική. Δείχνουν να μην υπολογίζουν κανένα. Μπορείτε να φανταστείτε τι θα κάνουν αν αποκτήσουν δύναμη ισότιμη με τις μεγάλες δυνάμεις; Δεν έχουν την κουλτούρα ούτε των Ρώσων ούτε των Αμερικανών. Είναι ένας λαός με «υποσυνείδητη βαρβαρότητα», αφού πέρα από το δικό τους συμφέρον δεν υπάρχει κάτι άλλο αξιόλογο  γι αυτούς. Είναι λοιπόν αδήριτη ανάγκη οι λαοί να δημιουργήσουν συμμαχίες προκειμένου να ανακόψουν την ιδέα της σύγχρονης κατακτητικής ορμής των Νεο-Οθωμανών Τούρκων. Τώρα τυχαίνει η Ελλάδα να είναι δίπλα τους, αύριο, αν επεκταθούν σε βάρος των σημερινών γειτόνων τους, θα είναι μια άλλη χώρα δίπλα τους. Μη θεωρήσουν λοιπόν οι λαοί ότι το πρόβλημα δεν είναι δικό τους ή δεν τους αγγίζει, όπως νόμισε τότε η άρχουσα τάξη του Βυζαντίου. Όταν τους αγγίξει θα είναι αργά.

Οι Έλληνες και οι Ευρωπαίοι έχοντας ως λαμπρό παράδειγμα την απάντηση του τελευταίου αυτοκράτορα του Βυζαντίου με τη συναίνεση της συγκλήτου – όπως την διέσωσεν ο ιστορικός της αλώσεως Δούκας-  ας στείλουμε μήνυμα όμοιο στους σύγχρονους Νεο-Οθωμανούς Τούρκους που χρειάζεται να είναι, όπως και κατά το παρελθόν, σαφές και κατηγορηματικό:

«Ε μέν βούλει, καθώς καί ο πατέρες σου ζησαν, ερηνικς σύν μν συνζσαι καί σύ, τ θε χάρις. κενοι γάρ τούς μούς γονες ς πατέρας λόγιζον καί οτως τίμων, τήν δέ πόλιν ταύτην ώς πατρίδα. Καί γάρ ν καιρ περιστάσεως παντες ντός ταύτης εσιόντες σώθησαν, καί οδείς ντισταίνων μακροβί. χε δέ καί τά παρ’ μν ρπαχθέντα δίκως κάστρα καί γν ς δίκαια, καί πόκοψον καί τούς φόρους τόσους σους κατά τήν μετέραν δύναμιν κατ’ τος το δοναί σοι, καί πελθε ν ερήν. Τί γάρ οδας ε θαρρών κερδναι ερεθς κερδανθείς; Το δέ τήν πόλιν σοί δοναι οτ’ μόν στί οτ’ λλου τν κατοικούντων ν ταύτ· κοινή γάρ γνώμη πντες ατοπροαιρέτως ποθανομεν καί ο φεισόμεθα τς ζως μν».

 

Γεώργιος Κορναράκης

Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Κρήτης.

Σχολικός Σύμβουλος Φιλολόγων Εκπαίδευσης Κρήτης με έδρα το Ηράκλειο.

[1] «Ο Τούρκος πρέσβης στις ΗΠΑ κατηγόρησε την Ουάσιγκτον για «συνεργασία με τρομοκράτες». Στο: Εθνικά Θέματα.   http://greeknation.blogspot.gr/2017/05/blog-post_892.html από το: de.sputniknews.com

[2] Κορναράκης Γεώργιος (1999/2000). Οι αρχιερατεύσαντες στην επισκοπή Χερρονήσου κατά την τουρκοκρατία. Νέα Χριστιανική Κρήτη. Ρέθυμνο.

[3] Στην Αραβική γλώσσα σημαίνει: «αγώνας», «πάλη», «μάχη». Το τζιχάντ είχε νομιμοποιήσει την εξάπλωση των μεγάλων αυτοκρατορικών δυναστειών του 14ου-17ου αιώνα, των Τιμουριδών Μογγόλων, των Σελτζουκιδών και κατόπιν των Οθωμανών Τούρκων, των Σαβαφιδών του Ιράν, των Μεγάλων Μογγόλων στην Ινδία.

[4] Μαλαβάκης Σάκης (εφ. ΒΗΜΑ) «Έπειτα (και) από τις ρωσικές καταγγελίες για στήριξη του ISIS από την τουρκική κυβέρνηση και άμεση εμπλοκή στενών συνεργατών αλλά και συγγενών του τούρκου προέδρου – μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται ο 34χρονος Μπιλάλ – στο λαθρεμπόριο πετρελαίου από τους τζιχαντιστές, η γερμανική εφημερίδα «Χαντελσμπλάτ» έριξε περισσότερο λάδι στη φωτιά τονίζοντας σε δημοσίευμά της πως, αν και ο υιός Ερντογάν έχει «στα χαρτιά» ένα εντυπωσιακό βιογραφικό, η πραγματική του βιογραφία έχει «αρκετά σκοτεινά σημεία», γεγονός που καθιστά τους ισχυρισμούς της Ρωσίας κάθε άλλο παρά αβάσιμους» στο: http://www.tovima.gr/world/article/?aid=761419

[5] Στις 20 Απριλίου ο Φλαντανελάς κατεναυμάχησε τον οθωμανικό στόλο. Ο Γεώργιος Φραντζής ως αυτόπτης μάρτυρας στο «Χρονικό» περιγράφει: «Και ενώ γίνονταν αυτά και η Πόλη πολιορκούνταν, τρία γενοβέζικα καράβια, παίρνοντας φορτίο από τη Χίο και βρίσκοντας κατάλληλο άνεμο, έπλευσαν προς εμάς. Καθώς πορεύονταν βρήκαν άλλο ένα βασιλικό της Σικελίας με φορτίο σίτου, που ερχόταν κι αυτό. Σε μια νύχτα έφτασαν κοντά στην Πόλη, και το πρωί τα είδαν τα περιπολικά καράβια του αμιρά· και από τον υπόλοιπο στόλο ένα μεγάλο μέρος όρμησε εναντίον τους με χαρμόσυνες κραυγές, τύμπανα και ήχους σαλπίγγων, με την ελπίδα πως θα τα αιχμαλωτίσουν εύκολα. Όταν πλησίασαν και άρχισαν τη μάχη και ακροβολίστηκαν, πρώτα επιτέθηκαν με οίηση εναντίον του βασιλικού καραβιού. Το καράβι, με την πρώτη προσβολή με βλητικά μηχανήματα και τόξα και πέτρες, τους δέχτηκε άσχημα. Ήρθαν στις πλώρες κάτω από το καράβι, και με χύτρες φτιαγμένες κατάλληλα με υγρό πυρ και πέτρες τους κρατούσαν και πάλι μακριά, γιατί τους αποδεκάτιζαν φοβερά. Εμείς, βλέποντάς τα αυτά πάνω από τα τείχη, παρακαλούσαμε το Θεό να λυπηθεί και αυτούς και εμάς. Επίσης ο αμιράς, έφιππος στην ακτή, έβλεπε τα όσα γίνονταν. Για τρίτη φορά απομακρύνονταν και κατόπιν έκαναν επίθεση θέλοντας να συμπλακούν με οίηση και με αλαλαγμούς μεγάλους. Οι αξιωματικοί και οι κυβερνήτες στάθηκαν παλληκαρίσια και ρωμαλέα και παρότρυναν τους ναύτες να προτιμήσουν το θάνατο από τη ζωή· και ιδιαίτερα ο κυβερνήτης του βασιλικού καραβιού, που ονομαζόταν Φλαντανελάς, ο οποίος έτρεχε από την πρύμνη στην πλώρη, και πολεμούσε σαν λιοντάρι, παροτρύνοντας τους άλλους με φωνές, έτσι που δεν μπορώ να περιγράψω τις κραυγές του και τους κρότους των άλλων, που έφταναν ώς τον ουρανό. Η μάχη άρχισε και πάλι μεγαλύτερη, και πολλοί από τα καράβια σκοτώθηκαν και πνίγηκαν· δυο καράβια κάηκαν και βλέποντάς τα τά άλλα δείλιασαν. Ο αμιράς, όταν είδε πως τόσος και τέτοιος στόλος δεν έκανε τίποτε αξιόλογο, αλλά μάλλον ήταν κατώτερος των περιστάσεων, κατελήφθη από θυμό και μανία, βρυχιόταν και έτριζε τα δόντια του και περιέλουε με βρισιές τους δικούς του, αποκαλώντας τους δειλούς στην καρδιά, γυναικούλες και άχρηστους. Κέντρισε το άλογό του και μπήκε στη θάλασσα (τα καράβια ήταν κοντά στην ξηρά όσο η βολή μιας πέτρας), και τα ρούχα του βράχηκαν από τα αρμυρά νερά της θάλασσας. Ο στρατός από την ξηρά βλέποντάς τον να κάνει έτσι αγανακτούσε, λυπόταν και βλαστημούσε το στόλο. Και πολλοί έφιπποι ακολούθησαν τον αμιρά και έφτασαν ως τα καράβια. Οι άνθρωποι του στόλου βλέποντας τον αμιρά να κάνει έτσι, ντράπηκαν για τις βρισιές και, θέλοντας μη θέλοντας και θυμωμένοι πολύ, έστρεψαν τις πλώρες εναντίον των αντίπαλων πλοίων και πολεμούσαν ισχυρά. Τι να πεις. Όχι μόνο σε τίποτε δεν έβλαψαν τα καράβια, αλλά έπαθαν και τόσες συμφορές σε νεκρούς και τραυματίες, ώστε δεν μπορούσαν τα τουρκικά καράβια να γυρίσουν πίσω. Σκοτώθηκαν εκείνη την ημέρα, όπως έμαθα, περισσότεροι από δώδεκα χιλιάδες Αγαρηνοί, μόνο στη θάλασσα. Όταν έπεσε η νύχτα, ο στόλος αποχώρησε αναγκαστικά και τα φιλικά καράβια βρήκαν ευκαιρία και μπήκαν στο λιμάνι χωρίς καμιά απώλεια, εκτός από λίγους πληγωμένους μετά λίγες μέρες, δυο τρεις απ’ αυτούς πέθαναν. Ο αμιράς είχε τόσο θυμώσει και οργιστεί εναντίον του ναυάρχου του στόλου του, ώστε ήθελε να τον ανασκολοπίσει (Ο ανασκολοπισμός ή διοβελισμός ή παλούκωμα είναι ένας από τους φοβερότερους και αγριότερους τρόπους εκτέλεσης, αργού θανάτου, όπου ο κατάδικος κυριολεκτικά σουβλίζεται κάθετα σ’ ένα ξύλινο πάσσαλο από το βάρος του), λέγοντας πως εξαιτίας της ανανδρίας και της ολιγοψυχίας του τα καράβια το έσκασαν εκείνη τη νύχτα, και από την απροσεξία του και την ανικανότητά του τα άφησε να μπουν στο λιμάνι. Μερικοί άρχοντες της αυλής του και σύμβουλοί του τον παρακάλεσαν, και χάρισε τη ζωή στο ναύαρχο, αλλά του στέρησε το αξίωμα, και όλη την περιουσία του τη χάρισε στους γενίτσαρους».

[6] Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453). Στο: http://xartografos.wordpress.com. Μαρία Λοΐζου 347. Η Άλωση ως χρονικό.

[7] Παπαϊωάννου (1979), Ιστορικές Γραμμές, τόμ. Α΄, Λάρισα, σ.σ. 62-63.

[8] Παπαρρηγόπουλος, τόμ, Ε΄, μέρος Α΄, σελ. 332.

[9] Παπαρρηγόπουλος ό.π., σελ. 334.

[10] Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453). Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια. Στο:  goo.gl/26rvE

[11] Ο Σέρβος Μπράνκοβιτς είχε αρνηθεί πρωτύτερα βοήθεια στον αυτοκράτορα Κων/νο ΙΑ΄. Βλέπε και: Μωάμεθ ο Β΄ ο Πορθητής (Fatih Sultan Mehmet), λήμμα Βικιπαίδεια (Ελληνόγλωσση Ελεύθερη Εγκυκλοπαίδεια).

[12] Παπαρρηγόπουλος Κ.,  ό.π. σελ. 52.

[13] Κριτόβουλος Ίμβριος. I, 50, σελ. 91., εκδόσεις G. Müller.

[14] Ισκεντέρης Ν. (1978). Η πολιορκία και η Άλωση της Πόλης από τους Τούρκους το 1453: (Στο Ρωσικό Χρονικό του Nestor Iskenderi. Μετάφραση: Αλεξανδρόπουλος Μήτσος).  Εκδόσεις Κέδρος. Αθήνα. σελ. 109-111.

[15] Παπαϊωάννου (1979), ό.π.,  σελ. 59.

[16] Οι τελευταίοι Kρήτες μαχητές της Πόλης (Παρασκευή 30 Μαΐου 2014) στο: http://vizantinaistorika.blogspot.gr/2014/05/k.html

[17] http://flashnews.gr/post/271814/o-manoysos-kallikraths-kai-oi-teleytaioi-krhtes-maxhtes-ths-polhs.

[18]Φραντσής Γ. (1866). Άλωσις της Κωνσταντινουπόλεως υπό των Τούρκων. Έκδοσις δευτέρα επιδιορθωμένη υπό Θεοφίλου. Επιμελεία και δαπάνη Μ. Ζ. Πρακτικίδου. Εν Αθήναις. Τυπογραφείο Σ.Κ. Βλαστού, σελ. 22.

[19]«Istanbul» στο The Encyclopedia of Islam, Vol. IV, E.J. Brill, Leiden: 1997 και Runciman S., The Fall of Constantinople 1453, Cambridge, 1965, σ. 148. Ράνσιμαν Στίβεν, Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης 1453, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα, 2002, ISBN 9789602064795.

[20] Δούκα Μιχαήλ, Historia Byzantina, CSHB, Vol. 20, Bonn, σ. 281. Μιχαήλ Δούκας (1997). Βυζαντινοτουρκική Ιστορία. Μτφρ. – εισαγωγή – σχόλια: Βρασίδα Καραλή. Αθήνα. Εκδόσεις Κανάκη, κεφ. XXXIX.2 σσ. 530-531. «πλην τας οικοδομάς και τα τείχη της πόλεως».

[21] Βασίλιεφ Α. Α., Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Τόμ. Β΄, Μετάφραση Δημοσθένη Σαβράμη. Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος. Αθήνα 1971, σελ 357-372∙ Δούκα Μ. (1997), ό.π., XXXIX 25: «τους δε γέροντας τους εν τω οίκω, τους μη δυναμένους εξελθείν εκ της οικίας …πάντας και πάσας ανηλεώς έσφαττον. Τα βρέφη τα αρτιγέννητα εν ταις πλατείαις έρριπτον».

[22] Δούκα Μιχαήλ, Historia Byzantina, CSHB, Vol. 20, Bonn, σελ. 312, και Δούκα Μ. (1997), ό.π., XLII. Ι. «δι’ ενός νομίσματος δέκα βίβλοι επιπράσκοντο».

[23] Όπως θα σημειωθεί παρακάτω.

[24] Παπαρρηγόπουλος Κ. (1925). Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. Έκδοσις 8η εικονογραφημένη. Αθήνα. Ελευθερουδάκης – Νίκας, τόμ. Ε΄, μέρος δεύτερο, σελ. 12.

[25] Γνώριζε τον άνδρα αλλά τον βρήκε λίγους μήνες μετά ως αιχμάλωτο στην Αδριανούπολη ενός Οθωμανού πλούσιου, όπως παραδίδεται από τον Παπαρρηγόπουλο, τόμ. Ε΄, σελ. 46.

[26] Αν ο Γεννάδιος ήταν πράγματι τουρκόφιλος δεν θα υπέβαλε παραίτηση από τον Πατριαρχικό Θρόνο ένα χρόνο μετά την τοποθέτησή του σημειώνοντας και τα εξής: «Εφύγομεν του Θεού συνεργούντος …τον ουκ ευτυχή θρόνον και τα συνημμένα τούτω δεινά…» (Άμαντος 1955, Σχέσεις των Ελλήνων και Τούρκων από του 11ου αι. μέχρι το 1821, Αθήνα, σελ. 125)∙ Σκουβαράς Β. (1976). Τα νεοελληνικά γράμματα. Σύντομο διάγραμμα της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας. Αθήνα. Βιβλιοπωλείον «Το φιλολογικόν», σελ. 254∙ Παπαϊωάννου (1979), ό.π., σελ. 64.

[27] Σβορώνος Ν. (1976). Επισκόπηση της Νεοελληνικής Ιστορίας. Αθήνα, σελ. 13.

[28] Σκουβαράς Β. (1976). Τα νεοελληνικά γράμματα. Σύντομο διάγραμμα της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας. Αθήνα. Βιβλιοπωλείον «Το φιλολογικόν», σελ. 249.

[29] Κορναράκης Γ. (2011), Προσεγγίσεις Ιστορίας. Ηράκλειο. σελ. 114.

[30]Κορναράκης Γεώργιος (1999/2000). Οι αρχιερατεύσαντες στην επισκοπή Χερρονήσου κατά την τουρκοκρατία. Νέα Χριστιανική Κρήτη. Ρέθυμνο, σελ. 266.

[31] Κορναράκης Γ. (1991). Ο χαΐνης Γ. Βέργας και τ’ αδέλφια του. Ηράκλειο.

[32] Κρεμμυδάς Β. (1988). Η Ιστορία της νεοελληνικής κοινωνίας 1700-1821. Αθήνα. Εξάντας.

[33]Σαρρής Νεοκλής (1990). Οσμανική Πραγματικότητα (Το δεσποτικό κράτος). Αθήνα. Αρσενίδης∙ Βλ. επίσης Παναγόπουλος Γ. Α.ε.α. (2010). «Στρατηγική της Τουρκίας ως περιφερειακής δύναμης και βαθμός επηρεασμού της ελληνικής εθνικής στρατηγικής». Περιοδικό Προβληματισμοί. Τεύχ. 61. Αθήνα.

[34] Παπαρρηγόπουλος Κ (1925), ό.π, τόμ. Ε΄, μέρος δεύτερο, σελ. 45.

[35] Στην εφημερίδα Κρητική Ενημερότητα (αρ. φύλλου 86, σελ. 12) αναφέρεται η επανάσταση του 1821 στην Κρήτη (πηγή Δ. Κόκκινος Η Ελληνική Επανάσταση). Ο πασάς του Ηρακλείου έστειλε στους κατοίκους των Σφακίων επιστολή θυμίζοντας: «Το 1770 (σ.σ. επανάσταση Δασκαλογιάννη) ο Σουλτάνος σάς είχε λυπηθεί και θανάτωσε μόνο λίγους πρωταίτιους. Αυτή τη φορά όμως είναι αποφασισμένος να αφανίσει τον πληθυσμόν και να εποικίσει τον τόπον σας με Τούρκους». Είναι γνωστό όμως ότι οι Σφακιανοί δεν αφανίστηκαν και τα Σφακιά υπήρχαν, αφού τέσσερα χρόνια μετά (1774) κατέστρεψαν τον πύργο του Αληδάκη στο Μπρόσνερο. Άρα οι απειλές ή οι σκέψεις αφανισμού των ραγιάδων δεν μπορούσαν να πραγματοποιηθούν.

[36] http://ellinonpaligenesia.blogspot.gr/2017/05/12_15.html

[37] Ήταν 13 Φεβρουαρίου 1987 όταν Αντώνης Τρίτσης δήλωνε ότι η συζήτηση για την εκκλησιαστική περιουσία δεν μπορούσε να συνεχιστεί επ’ αόριστον και για τον λόγο αυτό θα προχωρούσε σε λύση του προβλήματος μονομερώς. Ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν ήθελε να δυσαρεστήσει την εκκλησία και να προκληθεί κοινωνική αναστάτωση και διαφώνησε. Επόμενο ήταν ο Τρίτσης να παραιτηθεί ταπεινωμένος και άπρακτος… Πηγή: www.lifo.gr

[38] ΙΩΑΝΝΑ ΗΛΙΑΔΗ. 1987: Όταν η Ελλάδα πήγαινε για πόλεμο. Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ. Στο: http://www.ethnos.gr/arxiki_selida/arthro/1987_otan_h_ellada_pigaine_gia_polemo-40774956/

[39] Η φράση αποδίδεται στο βασιλιά της Συρίας Hafez Al Assad κατά την κρίση του 1987. Στο: goo.gl/uduwjD

 





Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *