Γεράκι: Στη ρίζα του αοριού θυμάται την ιστορία,βαστά την παράδοση και τιμά τον άνθρωπο

«Στ αόρι και στ ανάπλαγα Και στου καιρού το γλάκι Ποβάζεται διαρμίζεται νεδιάζει το Γεράκι»

Στους πρόποδες του ορεινού όγκου της Δίκτης «γεράκι που κάθεται και αγναντεύει τον κάμπο», το χωριό μας από τις απαρχές του συνέδεσε την ύπαρξή του με τα βουνά που απλώνονται πίσω του…..

Ο Μούτσουνας , το Μπενεδέτο και στο βάθος το Σαρακηνό και ο Αφέντης «αγκαλιάζουν» το Γεράκι και αγέρωχα ,επιβλητικά ,άγρια στέκονται και κουβεντιάζουν….

Οι άνθρωποι …οι άνθρωποι που ήρθαν και έφυγαν ,οι άνθρωποι που συνεχίζουν να ζουν σε τούτο το τραχύ, δύσκολο αλλά και προκλητικό τοπίο…

Κάποτε τούτοι οι άνθρωποι ζούσαν πιο χαμηλά, σε μια μικρή κοιλάδα προς τα νοτιοδυτικά του χωριού μας .Γεράκι ονομαζόταν και τότε ο οικισμός επειδή σύμφωνα με τον Σπανάκη(«Πόλεις και χωριά της Κρήτης»)ο πρώτος οικιστής είχε το επώνυμο Γεράκης. «Παλιό Γεράκι» λένε μέχρι σήμερα  αυτήν την περιοχή και οι προφορικές μαρτυρίες αλλά και άλλα στοιχεία επιβεβαιώνουν πως ο πρώτος οικισμός υπήρχε εκεί πριν από τα χρόνια της Ενετοκρατίας .Με την κατάκτηση της Κρήτης από τους Ενετούς ,οι κάτοικοι του πρώτου οικισμού αρνήθηκαν να συμμορφωθούν με διαταγή του κατακτητή να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και έτσι ενετικός στρατός επιτέθηκε και τους εξολόθρευσε και πυρπόλησε το  παλιό χωριό .Όσοι γλύτωσαν τότε, κατέφυγαν στο μοναστήρι της Παναγίας που βρισκόταν στο κέντρο του σημερινού χωριού στην παλιά εκκλησία της Παναγίας. Μετά το 1514, όταν οι Ενετοί επέτρεψαν να ξαναγυρίσουν οι  κάτοικοι στη ρίζα της Δίκτης, άρχισε να χτίζεται το χωριό σε νέα θέση στα «πόδια» του Μούτσουνα. (Γ.Σαιτάκης)

Πάνω στην πέτρα χτίστηκε το νέο χωριό. Και τα σπίτια αγκαλιαστά για να προστατεύουν το ένα το άλλο .Στενά σοκάκια ανηφορικά , ψηλοί μαντρότοιχοι ,πόρτες με καμάρες και η εκκλησιά στην μέση του χωριού, εκεί όπου από παλιά ήταν το μοναστήρι της Παναγίας.. H Παναγία και ο Μιχαήλ Αρχάγγελος . Και δίπλα στην εκκλησιά το πρώτο σχολείο του χωριού. Στην πάνω γειτονιά και στα νότια η Μερθιά με το τρεχούμενο νερό , την στέρνα  και στην κάτω γειτονιά  τα «Γουρναράτα» με την βρύση και τα ποτιστήρια…Και στην πλατεία η παλιά δεξαμενή..

Η αγριάδα του τόπου μέρεψε με τον ανθρώπινο ίδρο και η κακοτοπιά γίνηκε πεζούλα ..Γεμίσανε τα πλάγια του βουνού με σπαρτά και τα χαμηλά με κήπους ,μοσκοβολισμένους..Και ο κάμπος οργώθηκε και φυτέυτηκαν ελιές ……..

Με την καλλιέργεια της γης και με την κτηνοτροφία καταπιάστηκαν  οι Γερακιανοί ,ασχολίες που συνεχίζονται και σήμερα. Με κόπο και μεράκι φρόντιζαν να έχουν τα απαραίτητα :το λάδι ,τα κηπευτικά ,το στάρι και το κριθάρι τους ,τα  σταφύλια για το κρασί τους, το μέλι  ,τα καρύδια ,τα γαλακτοκομικά τους προϊόντα , το κρέας…Κηπευτικά και σιτηρά καλλιεργούσαν και μέσα στον ορεινό όγκο της Δίκτης καθώς κατά τους καλοκαιρινούς μήνες μετέφεραν εκεί τα κοπάδια με τα αιγοπρόβατα.

Ήταν το Αόρι το δεύτερο σπίτι για τους κατοίκους του Γερακίου .Μάντρες  χτισμένες με ντόπια πέτρα από αυτοδίδακτους τεχνίτες ,  λιγοστά μιτάτα (κουμπέδες) , πεζούλες περιστοιχισμένες με χαμηλούς τοίχους, μαρτυρούν πως  η ζωή των ανθρώπων εδώ μοιράζονταν ανάμεσα στο χωριό και τα βουνά.

Ανέβαιναν στα βουνά οι βοσκοί αρχές τ’Απρίλη με τα ζωντανά ,ασβεστώνανε τσι μάντρες ,στήνανε τα σιγλιά για να φτιάξουνε τ’Αορίτικο τυρί ,καλούσανε φίλους και εδικούς για να κουρέψουνε τα οζά ,πηγαίνανε και στις κουρές του γείτονα ,του φίλου,του συγγενή και αντιλαλούσε η γερακιανή λαγκάδα από τσι φωνές ,τα τραγούδια..Από το βάθος της λαγκάδας πρόβαινε η προστάτιδα του Αοριού ,η Αγία Άννα και έδινε δύναμη στα παιδιά της.

Εκεί ψηλά, μικρή ,ταπεινή ,χωμένη μέσα στο βράχο η εκκλησιά στέκεται από το 1850 στο ίδιο σημείο ,ενώ θρυλείται πως η πρώτη εικόνα της  Αγίας ‘Αννας έφυγε από τον χώρο της εκκλησιάς και κρύφτηκε στην Χαύρα,σε μια σχισμή βράχου, όταν Τούρκοι γκρέμισαν την πρώτη εκκλησία. Μακρύς ,ανηφορικός ,δύσβατος ο δρόμος που  οδηγεί στην εκκλησιά δεν εμπόδιζε προσκυνητές από το χωριό και από γύρω χωριά να ανεβαίνουν στη χάρη της ,στις 25 Ιουλίου , με τα πόδια περπατώντας για ώρες ακόμα και μέσα στην νύχτα. Είναι γιορτή για το Αόρι και για το χωριό η μέρα αυτή.Σε παλαιότερες εποχές οι νοικοκυράδες ζύμωναν μέρες πριν το εφτάζυμο , ετοίμαζαν πατανίες ομορφοκεντημένες και παραμονή φόρτωναν τα γαϊδουράκια και τα μουλάρια και ανηφόριζαν για την εκκλησιά.Οι άντρες πάλι έσφαζαν αίγες ή πρόβατα και τα ετοίμαζαν για τους πανηγηριώτες. Παραμονή της εορτής αλλά και ανήμερα  , στον περίβολο της εκκλησίας αλλά και στις μάντρες των βοσκών στήνονταν φαγοπότι για όλους , συνοδευόμενο από λύρα και τραγούδια ,έθιμο που διατηρείται μέχρι σήμερα.

Ο καθημερινός αγώνας για την επιβίωση ,οι μικροχαρές της ζωής και η αίσθηση ελευθερίας συνδέθηκαν στο νου του κάθε Γερακιανού με τα βουνά. Επιπρόσθετα σε καιρούς δύσκολους τα βουνά άνοιξαν την αγκαλιά τους για να προστατεύσουν τους ανθρώπους από τους κάθε λογής κατακτητές.

Στα χρόνια της Γερμανικής κατοχής μαρτυρούν οι παλαιότεροι πως ολόκληρο το χωριό κατέφευγε κατά καιρούς  στο Αόρι για να σωθεί από την μανία των κατακτητών. Μάνες με μωρά στην αγκαλιά και σέρνοντας και άλλα παιδιά, τρομοκρατημένες από βόμβα που έπεσε μέσα στο χωριό  ,πήραν το κακοτράχαλο μονοπάτι που οδηγούσε στ’ Αόρι –γιατί τότε δεν υπήρχε «στράτα»-για να κρυφτούν όπου μπορούσαν .Κουβάλησαν και την προίκα τους και άλλα υπάρχοντα που γι’ αυτές είχαν αξία, για να μην τους τα επιτάξουν οι Γερμανοί.

Και αφού εκαλοκάθησε  ο κατακτητής και άναψε η φλόγα της αντίστασης στα Λασιθιώτικα βουνά , άντρες από το Γεράκι βοηθούσαν τους αντάρτες και τους Άγγλους ..Το ‘μάθε τότε ο εχθρός και έστελνε στρατιώτες   στο χωριό να ψάξουν .Χτυπούσε η καμπάνα και μαζεύανε όσους δεν είχαν καταφύγει στα βουνά , στην αυλή της Παναγίας.

Σε μια τέτοια έφοδο ,επέλεξαν τρεις Γερακιανούς για να τους εκτελέσουν για αντίποινα. Ο τότε πρόεδρος, Σπανομανώλης , τους είπε να πάρουν αυτόν ,τον παπά και τον δάσκαλο και τους άλλους να τους αφήσουν να γυρίσουν στα σπίτια τους.. Και ύστερα με διπλωματικό τρόπο κατάφερε να τους αποπέμψει χωρίς να πειράξουν κάποιον.

Σε άλλη έφοδο οι στρατιώτες του Χίτλερ αναζητούσαν έναν Γερακιανό  που είχε κατέβει από το βουνό και είχαν πληροφορίες πως ήταν στην αντίσταση. Πήγαν  στο σπίτι του και η γυναίκα του με δύο μικρά παιδιά προσπάθησε να τους πείσει πως ο άντρας της δεν «είχε φανεί» στο χωριό. Αφού ανακάτωσαν όλο το σπίτι ,έφυγαν   άπραγοι. Την ίδια στιγμή η γυναίκα είχε κρύψει τον σύζυγό της μέσα στον «κούμο» και με τόλμη και γενναιότητα προσποιήθηκε πως δεν τον είχε δει για μέρες…

Χρόνια δύσκολα ήταν ετούτα για το Γεράκι. Ωστόσο ο φόβος ,οι στερήσεις ,τα βάσανα    δεν χάλασαν τον άνθρωπο. Με καρτερικότητα και υπομονή , με πίστη στον εαυτό τους και στο Θεό, με σεβασμό στον συνάνθρωπο ,με αγάπη για τη ζωή προχώρησαν αυτοί οι άνθρωποι και έχτισαν πάνω στις στάχτες του πολέμου …

Εμείς ,που  τους γνωρίσαμε ως παππούδες , γιαγιάδες ,συγγενείς, γείτονες, συνειδητοποιούμε μεγάλοι πια , τις αξίες που λειτούργησαν ως πυξίδα μέσα τους και τις οποίες προσπάθησαν να μας περάσουν μέσα από τις απλές, καθημερινές τους συμπεριφορές και στάσεις..

 Απλά και αβίαστα μας δίδαξαν να έχουμε έγνοια για τον άλλο, να προσφέρουμε …

Στις καθημερινές δουλειές,  στο θέρος ,στο αλώνισμα στα παλιά αλώνια, στο τρύγος ,στο άπλωμα τσι σταφίδας στον οψιγιά , στο πάτημα των σταφυλιών ,στις ελιές όλοι  συνδράμανε ..

Στις μεγάλες χαρές σαν το γάμο, το σπίτι του υποψήφιου γαμπρού ή της νύφης άνοιγε τις πόρτες του ένα μήνα πριν τουλάχιστον ..Σιμώνανε οι γυναίκες του χωριού να ετοιμάσουν τα προυκια , να καθαρίσουν το στάρι για το ψωμί του γάμου ,να ζυμώσουν το ψωμί…..

Και στις μεγάλες λύπες ,ο πόνος απλωνότανε σε όλο το χωριό.

Απ’ αυτούς τους ανθρώπους μάθαμε πως η φιλοξενία είναι θεσμός ιερός και πως πρέπει να τον προστατεύουμε .Τους βλέπαμε να καλοδέχονται όποιον έφτανε στην πόρτα τους ,να τονε φιλεύουν με όλα τα καλά που είχαν στο σπίτι τους ,να τον αποχαιρετούν με δώρα μικρά…

Εκείνοι μας έδειξαν πως ο καθημερινός μόχθος χρειάζεται την ανάπαυλα ,την σκόλη. Στα  πανηγύρια , στις γιορτές σταματούσαν κάθε εργασία. ‘Ήτανε μέρες που άνοιγαν τα σπίτια τους για να δεχτούν χωριανούς και επισκέπτες ,να  παρεώσουνε ,να πάνε από το ένα σπίτι στο άλλο ,να χαρούν το φαγητό ,το καλό κρασί ,την κουβέντα και το βράδυ, στα καφενεία αρχικά, στην πλατεία αργότερα ,τη λύρα και το χορό. Στα πανηγύρια του Αφέντη Χριστού και της Αγίας Παρασκευής έστηναν φαγοπότι και γλέντι έξω από τα ξωκλήσια.

Από τα χείλη τους ακούσαμε ιστορίες όμορφες για χρόνια μακρινά σε μας  ,μαντινάδες της αγάπης ,του πόνου ,αλλά και φιλοσοφικές , παραμύθια που στο τέλος ο καλός ,ο τίμιος ,  νικούσε …

Δίπλα τους  εκτιμήσαμε  την αξία της γνώσης και κάποιοι αναζήτησαν αυτή τη γνώση, σπουδάζοντας σε πανεπιστήμια και σχολές..

Με όλα τούτα χτίστηκε ο δικός μας κόσμος ,ένας κόσμος στο μεταίχμιο της παράδοσης και της εξέλιξης ..

Σήμερα καλούμαστε να  τα παντρέψουμε αυτά τα δύο , προκειμένου να μην χάσουμε όσα στοιχειοθετούν την ιδιαίτερη φυσιογνωμία του χωριού μας αλλά και να μην μείνουμε προσκολλημένοι στο χθες.

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος «το Αργαστήρι»,τον οποίο εκπροσωπώ από το 2008 ,από  το ξεκίνημά του  μέχρι και σήμερα οργανώνει δράσεις και εκδηλώσεις προς την κατεύθυνση  αυτή.

Το 1998 ο σύλλογος ανέλαβε να εκδώσει το βιβλίο του  διακεκριμένου επιστήμονα και συγχωριανού μας Ιωάννη ΣαΪτάκη ,διδάκτορα Πανεπιστημίου Αθηνών ,για το χωριό μας  , με τίτλο «Το Γεράκι της Κρήτης , ένα ριζίτικο χωριό στο χώρο και τον χρόνο». Με αυτό το βιβλίο ,χάρη στην  επιστημονική κατάρτιση ,τον μόχθο και την αγάπη του συγγραφέα για τον τόπο του και τόπο μας, ένα σημαντικό κομμάτι από το παρελθόν  παρέμεινε ζωντανό με πρωταγωνιστές αυτούς τους απλούς ανθρώπους για τους οποίους μιλάμε..

Συνεχίσαμε την προσπάθειά μας και με άλλες δράσεις στοχεύοντας να αγγίξουμε την νέα γενιά και να την εμπλέξουμε στην διαφύλαξη  και διατήρηση των παραδόσεων μας.

Καθιερώσαμε έτσι την «Γιορτή τυριού», την οποία οργανώνουμε κάθε χρόνο ανήμερα της εορτής της Αγίας Άννας (συνήθως) , με την συμμετοχή και βοήθεια των νέων αλλά και μεγαλύτερων του χωριού μας .Με αυτήν ξαναθυμόμαστε τα πανηγύρια των παλιών, ενώ όπως και τότε , οι κτηνοτρόφοι μας προσφέρουν δωρεάν  τυρί στον σύλλογό μας….

Και επειδή δεν θέλουμε αυτή η νέα γενιά να νιώθει αποκομμένη και κλεισμένη στον εαυτό της ,της  δώσαμε ευκαιρίες να ανοίξει τους ορίζοντες της και να έρθει σε επαφή με νέα δεδομένα και προοπτικές. Σε συνεργασία με τον πρώην Δήμο Καστελλίου το χωριό μας μπήκε στην ψηφιακή εποχή. Στο κτίριο του συλλόγου τοποθετήθηκαν ηλεκτρονικοι υπολογιστές για να έχουν πρόσβαση  τα παιδιά  στον κόσμο του ιντερνέτ και να μπορούν να κάνουν εργασίες για το σχολείο. Εγιναν επίσης μαθήματα Γαλλικών μέσω skype σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Βορείου Αιγαίου και για τους μικρούς  για τους μεγαλύτερους. Συμμετείχαμε σε τρεις Τηλεδιασκέψεις για αγροτοκτηνοτροφικά  θέματα και σε μια  για την νόσο τότε των πουλερικών.

Τέλος υπηρετώντας το κύριο όραμά μας να σταθούμε δίπλα στον άνθρωπο και να προβάλλουμε την ανθρωπιά ως υπέρτατη αξία ,οργανώνουμε κάθε χρόνο  εθελοντική αιμοδοσία με την φορητή μονάδα  του Βενιζελείου Νοσοκομείου στην  πλατεία του χωριού μας….

Ελπίδα και φιλοδοξία μας είναι να συνεχίσουμε την προσφορά στον τόπο μας  και στους ανθρώπους του με περισσότερες δράσης στο μέλλον.

 

Μιχάλης Φαλαλάκης

Πρόεδρος Πολιτιστικού Συλλόγου Γερακίου

φωτογραφίες: Βασιλική Παπουτσάκη

Το κείμενο συμπεριλαμβάνεται στα πρακτικά Διημερίδας πολιτσιμού “Αν σ΄ αγαπά ο τόπος σου σε θέλει ο κόσμος όλος ”

Έκδοση ΔΟΠΑΜ , Δήμου Μινώα Πεδιάδος





One thought on “Γεράκι: Στη ρίζα του αοριού θυμάται την ιστορία,βαστά την παράδοση και τιμά τον άνθρωπο

  1. ΚΟΥΔΟΥΝΑΡΑΚΗΣ Μιχάλης

    Συγκινητικά όσα ωραία μας περιγράφετε για το όμορφο χωριό σας.
    Με αναδρομές στο παρελθόν από ήθη και έθιμα και ανέκδοτες αφηγήσεις και ιστορίες.
    Ευχή μου να συνεχίσετε να προβάλετε τον τόπο σας με τον ίδιο ζήλο.

    Ένας κοντοχωριανός σας.

    Reply

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *