Πώς ορίστηκε ο κλήρος- Η αγροτική εγκατάσταση των Μικρασιατών προσφύγων στο Ηράκλειο

Στο Ηράκλειο, πριν από την αναχώρηση αλλά και κατά την αναχώρηση των Μου-σουλμάνων, πολλοί ντόπιοι είχαν προβεί σε αυθαίρετες καταπατήσεις τμημάτων μουσουλμανικών περιουσιών με σκοπό το σφετερισμό. «Η επί της γεωργικής αποκατάστασης των προσφύγων επιτροπή», συγκρότησε, αρχές του 1924, 4μελή επιτροπή ( νομογεωπόνο νομού Ηρακλείου, έναν υπάλληλο του Υπουργείου Υγιεινής, Προνοίας και Αντιλήψεως και δύο πρόσφυγες) με σκοπό να ανακαλύψει και να καταγράψει τα μουσουλμανικά κτήματα του Τοπ Αλτί, ώστε να αποκτήσει η Υπηρεσία Εποικισμού τις σχετικές πληροφορίες για αυτά.

Για αποφευχθούν μάλιστα οι αυθαιρεσίες καταρτίστηκαν αποσπάσματα τα οποία, σε συνεργασία με τη χωροφυλακή, περιέρχονταν και επί τόπου δίκαζαν τις σχετικές παραβάσεις.

Ακολούθως η επιτροπή εγκατέστησε προσφυγικές οικογένειες στο Γάζι, στον Χανιαλή Τεκέ (20 οικογένειες), στη Φορτέτσα και στη Φοινικιά. Σε πρώτη φάση έγινε η διανομή των αμπελιών.

Ως βάση εγκατάστασης κάθε τετραμελούς προσφυγικής οικογένειας ορίστηκε κλήρος από: α) αμπέλι οκτώ εργατών σουλτανί με προσθήκη ενός εργάτη για κάθε επιπλέον μέλος της οικογένειας ή δώδεκα εργατών αμπέλι «κουρουταχτά», με προσθήκη ενός εργάτη για κάθε επιπλέον μέλος της οικογένειας β) αγρό καλλιεργημένο δέκα μουζουριών, με προσθήκη ένός μουζουριού για κάθε μέλος οικογένειας και γ) 25 λιόδεντρα, με προσθήκη ανάλογη για κάθε μέλος της οικογένειας.

Ως «Τοπ Αλτί» ορίζεται η δημόσια έκταση γύρω από ένα φρούριο που κατακτήθηκε, μετά από αντίσταση, και δωρίστηκε στον κατακτητή. Στην έκταση αυτή απαγορευόταν η οικοδόμηση και η καλλιέργεια από οποιονδήποτε, ώστε η περιοχή να αποτελεί ζώνη ορατή και ελεγχόμενη από τις δυνάμεις που βρίσκονταν μέσα στην οχύρωση. Τα όρια της ζώνης έπρεπε να φθάνουν μέχρι εκεί, όπου μπορούσε να χτυπήσει η σφαίρα τηλεβόλου.

Για το Τοπ Αλτί του Χάνδακα τα τηλεβόλα έριξαν έξι βολές από διαφορετικά συγκεκριμένα σημεία και εκεί, όπου αυτές έπεσαν, τέθηκαν τα ορόσημα της προστατευόμενης ζώνης. Η περιοχή δωρίστηκε στον κατακτητή της Κρήτης Αχμέτ Κιοπρουλή, μετά την άλωσή της Κρήτης από τους Τούρκους (1669). Περιελάμβανε τα χωριά γύρω από το φρούριο του Χάνδακα: Μαρουλά (ανατολικά της πόλης του Ηρακλείου, δεν υφίσταται σήμερα), Κατσαμπά, Σουλόπουλο (μικρός οικισμός κοντά στην Κνωσό), Προύσα (χωριό, κείμενο επί ενετοκρατίας σε μικρή απόσταση από το φρούριο Φορτέτσα σ’ έναν από τους δύο λόφους που ονομαζόταν Brussa), Βραδιάρη, Φοινικιά, Περάδικα (άγνωστο χωριό, ίσως το άλλοτε Μετόχι Περίδη) και Γούρνες.

Οι γαίες που παραχωρήθηκαν δηλ. αγροί καλλιεργήσιμοι, οδοί, χείμαρροι, πλαγιές, λόφοι, νεκροταφεία, ήσαν α) του χωριού Μαρουλά 258 τζερίπια, β) του χωριού Κατσαμπά 2.950,5 τζερίπια, γ) του χωριού Περάδικα 1470 τζερίπια, δ) του χωριού Σουλόπουλου 2.400 τζερίπια ε) του χωριού Προύσα 8.098 τζερίπια, στ) του χωριού Βραδιάρη 2.075 τζερίπια, ζ) του χωριού Γούρνες 240 τζερίπια και η) του χωριού Φοινικιά 264 τζερίπια. Συνολική έκταση 18.045,5 τζερίπια

Στo Τοπ Αλτί ιδρύθηκαν οι αγροτικοί προσφυγικοί συνοικισμοί: Παλιάς Φορτέτσας, Νέας Φορτέτσας, Μακρύ Τοίχου, Χανιαλή Τεκέ, Αγίου Ιωάννη, Νέων Φωκών (Μπεντεβή), Μασταμπά, Παλιού Ατσαλένιου, Νέου Ατσαλένιου, Χρυσοπηγής, Νέων Βουρλών (Κατσαμπά), Φοινικιάς και Γουρνών. 3

Ως προς τον τόπο προέλευσης αμιγείς σχεδόν ήσαν όσοι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή Χανιαλή Τεκέ (Αλάτσατα). Όσοι εγκαταστάθηκαν στους υπόλοιπους συνοικισμούς είχαν τόπο προέλευσης τις πόλεις και τα χωριά της Μικράς Ασίας ( βιλαέτι του Αϊδινίου κυρίως) και της Ανατολικής Θράκης.

Σύμφωνα με την απογραφή του 1928 ο πληθυσμός των αγροτικών προσφυγικών συνοικισμών του Τοπ Αλτί ανερχόταν σε 3.571 άτομα

(δημοσιεύτηκε απόσπασμα)

Της Ευγενίας Λαγουδάκη – Σασλή

Το κείμενο στηρίζεται σε άρθρο μου που έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό Παλίμψηστον, τεύχη 19/20, Ηράκλειο 2004-2006.
πηγή www.patris.gr





Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *